Phạm Đình Chương và “Xuân tha hương”

Nhạc sĩ Cung Tiến có nhận định về tính chất của nhạc Phạm Đình Chương: “Nếu phải dùng một tính từ duy nhất để xác định đặc điểm của những ca khúc của Phạm Đình Chương thì có lẽ tôi sẽ chọn từ ngữ “đằm thắm”. Dường như bất cứ một bài hát nào của anh – từ những khúc mô tả một cảm xúc cá nhân (“Xóm đêm”), gợi lại một dĩ vãng (“Mưa Sàigòn, mưa Hà Nội”, “Nửa hồn thương đau”), chia sẻ nhịp đập chung của trái tim tập thể (“Ly rượu mừng”, “Đón xuân”) đến những khúc lý tưởng hóa những tình tự dân tộc (“Hội trùng dương”, “Bài ngợi ca tình yêu”) và đặc biệt là những khúc hát làm thăng hoa ái tình (“Mộng dưới hoa”, ‘Đêm màu hồng”) – ta đều thấy cùng tỏa ngát ra, từ giai điệu hay lời ca, một hương thơm của tình cảm sâu sắc, đậm đà và tha thiết. Ấy là những lý do tại sao hễ cứ bắt đầu hát hay nghe một ca khúc nào của Phạm Đình Chương là ta cứ không muốn cho nó chấm dứt, mà cứ muốn hát lại hay nghe lại ca khúc đó. Ý nhạc (motif) của ca khúc cứ vương vất, lãng đãng như sương như khói trên không gian âm nhạc. Nó cứ bám chặt lấy ký ức người nghe, ngón tay người đàn và bắt buộc họ phải nghe lại một lần nữa, dạo thêm một lần nữa…”

Lời ca trong nhiều ca khúc của Phạm Đình Chương luôn thể hiện một “tình cảm sâu sắc, đậm đà và tha thiết” như nhận định của Cung Tiến, nhất là những ca khúc chậm, buồn viết về những hoài niệm về một cuộc tình hay một thời khắc đã lùi xa vào dĩ vãng. Nhạc xuân của ông không chỉ có những giai điệu rộn ràng thể hiện tâm trạng náo nức trước mùa xuân của đất trời, mà còn có những hoài niệm về tuổi thơ êm đềm và một mùa xuân đã thật xa: ngoài hai ca khúc “Ly rượu mừng” và “Đón xuân” vui tươi, rộn rã, ông còn có ca khúc “Xuân tha hương” với giai điệu chậm, buồn thể hiện nỗi u hoài khi một mùa xuân mới lại về.

Chiều nay, người lữ khách đang dấn bước trên đường dài chợt nhớ về một ngày xuân đã xa. Ngày ấy, người mẹ hiền của anh uốn cành cây để cây đơm nụ và nở hoa đúng lúc xuân về nên không khí rộn ràng đón chờ những ngày mới lan tỏa trong căn nhà đầm ấm. Nhưng rồi “hoa xuân dần qua biết bao kỳ đâm bông” và “xuân thay áo mấy mùa đợi chờ”, người con đã lìa xa quê nhà yêu dấu phải mãi “lê bước phiêu du”, chợt thấy “mắt hoen lệ rưng rưng”, “thầm nhớ xuân về làng cũ” và thấy “tình quê chan chứa trong lòng”. Nhìn quanh mình, anh thấy “xuân tới, muôn cánh hoa đào bay khắp nơi” và “hương khói lan dưới mưa nhẹ rơi phơi phới”, nhưng đường về quê xưa sao quá mịt mù nên anh chỉ còn biết thầm nhủ như Hàn Dũ ngày xưa phải dấn bước mãi trên hoạn lộ, bỗng một chiều kia nhớ quê nhà da diết khi nhìn áng mây vắt ngang qua dãy núi Tần lĩnh: “Vân hoành Tần lĩnh gia hà tại” (Mây vắt ngang Tần lĩnh, nhà mình ở nơi nào?). Mùa xuân của tuổi thơ đã qua rất lâu rồi nên anh chỉ còn biết thốt lên thành lời nỗi tiếc thương: “Mây Tần ơi, cho nhắn bao niềm thương”.

XUÂN THA HƯƠNG

Ngày xưa xuân thắm quê tôi
Bao nhánh hoa đời đẹp tươi
Mẹ tôi sai uốn cây cành
Vun xới hoa mùa xinh xinh
Thời gian nay quá xa xăm
Tôi đã xa nhà đầm ấm
Sống bao xuân lạnh lẽo âm thầm.
Hoa xưa dần qua biết bao kỳ đâm bông
Riêng ai buồn thương hắt hiu còn trông mong
Và xuân thay áo mấy mùa đợi chờ
Mắt huyên lệ rưng rưng, sầu héo đến bao giờ.
Chiều nay lê bước phiêu du
Thầm nhớ xuân về làng cũ
Tình quê chan chứa trong lòng
Chua xót thay sầu tư hương
Đường đi xa lắc lê thê
Thèm khát khao ngày về quê
Để sống vui quê mẹ lúc xuân về.
Xuân tới, muôn cánh hoa đào bay khắp nơi
Hương khói lan dưới mưa nhẹ rơi phơi phới
Chiều dâng, sầu lâng, trên đường về mịt mùng
Mây Tần ơi cho nhắn bao niềm thương.

HUỲNH DUY LỘC