Chiến tranh Trung Đông: Israel không kích mỏ khí lớn của Iran, Tehran trả đũa, giá dầu tăng vọt

Trong bối cảnh các hoạt động quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran tiếp tục leo thang, tình hình Trung Đông ngày càng xấu đi. Hôm thứ Tư (18/3), mỏ khí Pars quy mô lớn của Iran bị tấn công, kéo theo giá dầu thế giới tăng mạnh. Ngay sau đó, Tehran triển khai hành động trả đũa, tấn công các cơ sở năng lượng tại Qatar, phóng tên lửa về phía Ả Rập Xê Út, đồng thời cảnh báo sẽ tiếp tục nhắm vào các mục tiêu có quân Mỹ đồn trú.

Theo Al Jazeera, trong ngày thứ Tư, giá dầu chuẩn quốc tế Brent crude tăng 5%, lên 108,66 USD/thùng; trong khi dầu West Texas Intermediate (WTI) tăng 2,5% lên 98,65 USD/thùng. Do lo ngại xung đột kéo dài, chênh lệch giá giữa WTI và Brent đã nới rộng lên mức cao nhất kể từ tháng 5/2019.

Truyền thông nhà nước Iran cho biết các cơ sở khí đốt liên quan đến việc mỏ South Pars ngoài khơi tỉnh Bushehr bị tấn công. Đây là một trong những mỏ khí tự nhiên lớn nhất thế giới, có vai trò quan trọng đối với nguồn cung năng lượng của Iran cũng như toàn cầu.

Sau vụ việc, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) phát đi cảnh báo có thể tấn công cơ sở dầu khí tại Qatar, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất (UAE), khiến căng thẳng khu vực leo thang nhanh chóng và làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng.

Iran tấn công Qatar, nhắm vào Ả Rập Xê Út

Tối thứ Tư theo giờ địa phương, Iran tiến hành đòn trả đũa nhằm vào Qatar. Nhà chức trách Qatar cho biết cơ sở khí đốt tại Ras Laffan đã trúng tên lửa đạn đạo của Iran, gây ra hỏa hoạn.

Theo Daily Post, Bộ Ngoại giao Qatar lên án mạnh mẽ vụ tấn công, gọi đây là hành vi vi phạm chủ quyền nghiêm trọng, đe dọa an ninh và ổn định khu vực, đồng thời tuyên bố bảo lưu quyền đáp trả.

Công ty QatarEnergy xác nhận tên lửa đã đánh trúng cơ sở, gây “hỏa hoạn và thiệt hại nghiêm trọng”, nhưng toàn bộ nhân viên đều an toàn và chưa ghi nhận thương vong. Đây là nhà sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới, vận hành 14 dây chuyền với tổng công suất 77 triệu tấn mỗi năm.

Cùng thời điểm, theo Reuters, Ả Rập Xê Út cho biết đã đánh chặn và phá hủy thành công 4 tên lửa đạn đạo hướng tới thủ đô Riyadh, đồng thời ngăn chặn một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào cơ sở khí đốt ở miền Đông nước này.

Iran tiếp tục leo thang khi công bố danh sách các mục tiêu “hợp pháp và trực tiếp”, bao gồm nhà máy lọc dầu Samref Refinery và tổ hợp hóa dầu Jubail Petrochemical Complex tại Ả Rập Xê Út, mỏ khí Al Hosn tại UAE, cùng các cơ sở tại Qatar như Mesaieed và Ras Laffan. Tehran cảnh báo các cơ sở này cần sơ tán ngay lập tức, nếu không sẽ bị tấn công trong vài giờ.

Nguồn cung năng lượng bị ảnh hưởng, thị trường toàn cầu chịu áp lực

Các đòn tấn công quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, cùng với hành động trả đũa của Tehran đối với các nước Vùng Vịnh, đã làm gián đoạn xuất khẩu dầu khí của Trung Đông, buộc một số cơ sở sản xuất phải tạm dừng hoạt động.

Giới chuyên gia cảnh báo nếu tình hình kéo dài và tiếp tục đẩy giá năng lượng tăng cao, kinh tế toàn cầu có thể đối mặt với làn sóng lạm phát mới.

Xung đột cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz — tuyến hàng hải đảm nhận khoảng 20% lưu lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Hiện phần lớn hoạt động lưu thông qua đây đã bị gián đoạn.

Ước tính thị trường cho thấy sản lượng dầu giảm tại Trung Đông đã đạt từ 7 đến 10 triệu thùng/ngày, tương đương 7%–10% nhu cầu toàn cầu, tạo cú sốc lớn đối với nguồn cung năng lượng thế giới.

Để giảm áp lực vận chuyển, chính quyền Tổng thống Donald Trump ngày thứ Tư thông báo áp dụng miễn trừ 60 ngày đối với Đạo luật Jones, cho phép tàu treo cờ nước ngoài vận chuyển nhiên liệu, phân bón và các hàng hóa khác giữa các cảng của Mỹ nhằm tăng cường năng lực logistics trong nước.

Đồng thời, Bộ Tài chính Mỹ cho biết đã cấp giấy phép chung cho một số giao dịch liên quan đến công ty dầu khí quốc gia Venezuela PDVSA, nhằm mở rộng nguồn cung năng lượng.

Tại Iraq, một quốc gia sản xuất dầu lớn khác trong khu vực, nguồn cung đang được điều chỉnh. Nguồn tin từ North Oil Company cho biết xuất khẩu dầu qua đường ống đã được nối lại từ thứ Ba, sau khi Chính phủ Baghdad đạt thỏa thuận với chính quyền khu vực người Kurd.

Ngoài ra, 2 quan chức dầu khí cho biết Iraq đang lên kế hoạch xuất khẩu thêm ít nhất 100.000 thùng dầu thô mỗi ngày thông qua các cảng, nhằm bù đắp phần thiếu hụt nguồn cung trong khu vực.

Trước đó, vào ngày 17 tháng 3, Israel tiến hành không kích chính xác, tiêu diệt Ali Larijani – Bí thư Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran – cùng một số quan chức chủ chốt. Ngày 18 tháng 3, đài truyền hình nhà nước Iran tuyên bố đã trả đũa bằng cách sử dụng bom chùm bị cấm quốc tế tấn công Tel Aviv, trung tâm kinh tế Israel.