NÚI ĐỒI LỒNG LỘNG CHIỀU MƯA NHỚ AI… !

I. NHẠC SĨ LAM PHƯƠNG

Quê Rạch Giá, Kiên Giang, Lam Phương lớn lên bên má và năm người em còn nhỏ xíu. Nhà nghèo lắm, còn ba, khi ấy, đã bỏ đi theo người khác.

Mười tuổi, má gởi Lam Phương lên Sài Gòn trọ học. Được học nhạc với nhạc sĩ tài danh Hoàng Lang và Lê Thương, cộng thêm sự sáng dạ, nên chỉ mới mười lăm tuổi, Lam Phương đã viết bản nhạc đầu tiên Chiều Thu Ấy. Không có tiền, Lam Phương vay mượn bạn bè để in nhạc bướm, phát hành.

Có được chút tiền còm, Lam Phương lại miệt mài sáng tác. Ba năm sau, khi vừa được mười tám tuổi, Lam Phương trở thành một hiện tượng trong làng âm nhạc khi ông cho ra đời nhạc bản Khúc Ca Ngày Mùa.

Miền Nam, miền đất của trù phú, tự do và no ấm, thế nên, sự phát triển của văn hóa, văn nghệ, vì thế, cũng hết sức rực rỡ và thăng hoa. Nhạc người lớn, nhạc thiếu nhi và nhạc dành cho thanh niên, hết sức phong phú. Khúc Ca Ngày Mùa rộn rã, reo vui, trở thành một bài hát cho điệu vũ của học sinh các trường trung học lúc bấy giờ thi thố tài năng trong các dịp biểu diễn văn nghệ.

Học sinh, sinh viên hồi đó, có thể không biết Lam Phương là ai, nhưng không ai là không biết Khúc Ca Ngày Mùa cả.

Sinh năm 1937, khi Lam Phương được mười tám tuổi, nghĩa là năm ấy vào khoảng những năm, năm mươi tư, năm mươi lăm, không chỉ thành công với Khúc Ca Ngày Mùa, ông còn thành công với nhiều ca khúc khác như Kiếp Nghèo, Chuyến Đò Vĩ Tuyến.

Chỉ với tình yêu đầu đời dành cho nàng ca sĩ có giọng ca thượng thặng Bạch Yến, ông cũng đã sáng tác hàng loạt các ca khúc, mà cho đến bây giờ, sáu mươi năm đã trôi qua, các ca khúc ấy, đối với các thế hệ của tôi trở về trước, vẫn chưa mất đi độ yêu thích: Chờ Người, Thu Sầu, Trăm Nhớ Ngàn Thương, Tình Chết Theo Mùa Đông, Tình Bơ Vơ, Cho Em Quên Tuổi Ngọc.

Những sáng tác của Lam Phương, cứ thế, làm mưa làm gió. Chúng không chỉ đem lại cho ông tiếng tăm lừng lẫy, mà chúng còn đem lại cho ông cả những sung túc về tài chánh nữa.

Những người rành rẽ chuyện Sài Gòn xưa kể rằng, vào những năm bảy mươi, lương đại tá quân đội, kể cả phụ cấp, vào khoảng năm mươi ngàn đồng. Vậy mà, chỉ với bản Thành Phố Buồn thôi, ông đã bán được cho nhà xuất bản đến mười hai triệu đồng.

Là gấp bao nhiêu lần nhỉ. Để tôi thử tính nhẩm xem. Gấp mười là năm trăm ngàn. Gấp trăm là năm triệu. Gấp hai trăm là mười triệu. Vậy thì, mười hai triệu, nghĩa là bản nhạc Thành Phố Buồn của Lam Phương, có giá trị bằng hai trăm bốn mươi lần lương tháng của một đại tá quân đội đương thời.

Một tờ báo còn ngồi tính tỉ mỉ, hối suất mỹ kim năm bảy mươi 1USD = 275 Việt Nam Đồng. Mười hai triệu đồng Việt Nam, tương đương bốn trăm ba mươi hai ngàn đô la. Vàng khi ấy, khoảng ba mươi sáu ngàn một lượng.

Tòa soạn đưa ra so sánh, một chiếc xe hơi hiệu LaDalat của hãng Citroen có giá khoảng sáu trăm năm mươi ngàn đồng. Với số tiền bán ca khúc Thành Phố Buồn, Lam Phương có thể mua được mười tám chiếc xe hơi.

Mỗi ngày đi một chiếc. Xoay tua, mười tám ngày mới lập lại một vòng.

Đã thì thôi!

Mà nào chỉ có Thành Phố Buồn, Lam Phương còn nhiều lắm những ca khúc đình đám, đi đến đâu cũng nghe ca sĩ hát ra rả: Duyên Kiếp, Phút Cuối, Giọt Lệ Sầu, Tình Nghĩa Đôi Ta Chỉ Thế Thôi.

Giàu có là như vậy. Thế mà đến ngày ba mươi tháng tư năm bảy lăm, ông lên tàu ra đi, tài sản không mang theo được gì, ngoài tấm thân và hai bàn tay trắng.

Mất sạch!

Của nả không gọi là phù vân, thì gọi bằng gì bây giờ cho đúng đây?

******

II. CA KHÚC PHÚT CUỐI

Có thể nói như thế này về Lam Phương, mà không hề cảm thấy ngoa ngôn một chút nào, đó là, hơn hai trăm sáng tác của ông, sáng tác nào cũng hay, sáng tác nào cũng xuất sắc, sáng tác nào cũng có giá trị để đời.

Vì vậy, khi nhận định, tác phẩm này là tác phẩm hay nhứt, hoặc, ca khúc đó mới là ca khúc số một, thì e không dễ nghe lắm. Nó có thể số một với mình, nhưng với người khác thì chưa chắc.

Cho nên, tôi sẽ nói, ca khúc Phút Cuối, ca khúc mà hôm nay tôi viết về nó, là một ca khúc mà tôi rất yêu thích, vô cùng yêu thích, mỗi khi đề cập đến Lam Phương, chắc có lẽ sẽ dễ nghe hơn.

Lam Phương viết bài này vào năm 1970.

******

II.1. CHỈ CÒN GẦN ANH MỘT GIÂY PHÚT THÔI

Chỉ còn gần anh một giây phút thôi
Một giây nữa thôi là xa nhau rồi
Người theo cánh chim về vui với đời
Để lại thương nhớ cho kiếp đơn côi

Đó là tiếng lòng tuyệt vọng và đầy nỗi bi thương khi tình yêu đứng trước sự chia lìa. Giây phút, đơn vị thời gian, chỉ đủ cho một cái chớp mắt, đủ cho một lần khép mi, để giọt lệ đắng cay được chờ chực tuôn rơi, bây giờ đây, là ân huệ của thượng đế, ban cho lần cuối cùng, để rồi ngày mai, vĩnh viễn lìa xa, không bao giờ còn gặp lại.

Nỗi buồn của ngày sau thì dài muôn niên, mà phút giây bên nhau giờ đây thì ngắn ngủi, hỏi, còn trớ trêu nào hơn?

Người, sẽ rồi như cánh chim tự do kia, nhẹ nhàng nhưng dứt khoát, sẽ rồi bay theo cánh chim khác, mà về vui nơi xa xôi với người ta, vui với một đời sống mới, một tình yêu mới, một lần yêu mới.

Ai từng ở trong cảnh, hẳn biết, nghẹn ngào xiết bao. Có muốn trì hoãn, cũng không thể được. Sum họp và chia lìa, chỉ cách nhau một sát-na, tích tắc.

Mới thấy, đời vô thường làm sao.

Mới thấy, tình ái, khi đến, lãng mạn và thiết tha bao nhiêu, thì khi đi, nó càng trở nên mong manh và dễ vỡ bấy nhiêu. Cũng như, nuối tiếc càng nhiều, thì sự bất lực, bế tắc với tình, lại càng lớn lao gấp bao lần hơn thế.

Và cũng như, chia lìa càng đớn đau bao nhiêu, thì nỗi sầu muộn phải nhận sau đó, lại càng chênh vênh, lơ lửng bấy nhiêu, không biết phải tấp về đâu, không biết phải dạt về phương nào, cho yên ổn.

Bên kia là sổ lồng, giải thoát, bên này là hụt hẫng, trống không. Bên kia là chân trời mới, hạnh phúc mới, bên này là khắc khoải, cô đơn. Mới nói, tấn trò đời, thiệt bi ai khôn xiết.

Tình yêu, giờ đây, dè đâu, lại trở thành một nỗi ám ảnh khôn nguôi cho người trong cuộc. Người cất bước ra đi, biết bàn chân có nặng? Người quạnh hiu trong bóng chiều tàn, biết ngày dài kia, có còn chút ngọt ngào nào sót lại, thay cho niềm an ủi?

Tác phẩm nào của Lam Phương cũng thế, tình bắt đầu càng nồng nàn bao nhiêu thì u sầu về sau lại càng nhiều bấy nhiêu. Để rồi kết thúc bài ca, kết thúc cuộc tình, luôn là một nốt lặng buồn, lặng buồn khi nhìn thấy những mất mát, lặng buồn khi nhìn thấy mật ngọt mới vừa hôm qua, đã nhanh chóng trở thành hoài niệm của hôm nay.

Chẳng gì là trọn vẹn. Thế nên, tất cả rồi sẽ đều dang dở.
******
II.2. ANH ƠI BAO GIỜ MỚI ĐƯỢC GẦN NHAU

Núi đồi lồng lộng chiều mưa nhớ ai
Biển xanh vẫn xanh người đi sao đành
Để trong giấc mơ hồn em thẫn thờ
Anh ơi bao giờ mới được gần nhau?

Thở than giờ đây, liệu, có ai còn nghe, hay chỉ mình nói mình nghe, chỉ mình đối bóng với mình thôi?

Ngoài kia, là núi đồi lồng lộng, là chiều mưa trập trùng, còn trong này, lại lọt thỏm một nỗi nhớ rất đơn côi, rất cô độc, một mình. Đối chọi này, khiến chơi vơi, lại càng trở nên chơi vơi hơn, khiến trống trải, lại càng trở nên trống trải hơn.

Núi đồi lồng lộng ơi, núi đồi nhớ ai mà núi đồi ảm đạm? Chiều mưa ơi, chiều mưa nhớ ai mà chiều mưa chẳng ngừng? Và em, em nhớ ai mà thẫn thờ rất đỗi?

Mà một màu u buồn vây bủa, bủa vây.

Biển xanh đến thế kia, biển đẹp đến thế kia, sao người không ở lại cùng em ngắm, cùng em vui, cùng em nô đùa bên con sóng bạc. Biển xanh đến thế kia, biển đẹp đến thế kia, người bỏ đi, sao đành?

Ôi trăm năm, mà còn là hữu hạn, huống hồ gì em, huống hồ gì tình em? Làm gì có vĩnh cửu mà mong? Làm gì có muôn niên mà hy vọng?

Thế cho nên, em mới ngẩn ngơ, thế cho nên, em mới thẫn thờ, khi tình yêu, như cánh chim, vụt bay trong thoáng chốc.

Mới nói, tình chỉ là mộng. Mới nói, yêu chỉ là mơ. Một giấc mơ, trong muôn ngàn giấc mơ buồn thương, nơi trần thế.

Bao giờ hở anh, mình lại được gần nhau?

Câu hỏi, khiến người nghe xót xa làm sao, khiến người nghe phải chết lặng cả hồn. Không ai có thể trả lời được. Vì không ai trả lời được, nên khát khao của em, vĩnh viễn trở thành huyền thoại, huyền thoại như Chức Nữ chờ Ngưu Lang bên cầu Ô Thước, huyền thoại như Tô Thị ôm con đợi chồng trên núi Tam Thanh.

Sum họp rồi chia lìa, hợp tan, hạnh phúc và bất hạnh, tất yếu của cuộc đời, không phải là hai mặt của một đồng xu sao?

Nghìn trùng thăm thẳm, và giấc mơ đoàn tụ, biết có thành không? Hay mãi mãi, chỉ là giấc mơ. Một giấc mơ qua, như muôn vàn giấc mơ khác?

******
II.3. LỆ NÀY CHO ANH HAY LỆ NÀY CHO EM

Biết chi một đêm, tha thiết chi một đêm
Rồi xa nhau ngàn trùng?
Lệ này cho anh, hay lệ này cho em?
Khi mộng ước không thành

Những lời tự vấn, ào ào đổ về như thác tuôn không dứt, dành riêng cho người ở lại. Vấn và không thể đáp. Mà có đáp, thì có ai còn muốn nghe nữa đâu, nên, ích gì.

Vô nghĩa hết thảy thôi. Khi đã xa nhau đến ngàn trùng, thì hết thảy, đều trở thành vô nghĩa hết.

Vô nghĩa và vô vọng.

Thế nên, biết chi, hay giá chi, mà làm gì nữa? Để ân hận ư? Muộn màng rồi. Để níu kéo ư? Vô vọng thôi. Gặp gỡ và chia lìa, không phải chỉ là chuyện bóng câu qua cửa sổ sao?

Tiếng thở dài giờ đây, giữa núi đồi lồng lộng, giữa chiều mưa mịt mùng, ôi chao, sao mà dài ngàn trùng khôn xiết.

Thiết nghĩ, cũng cần phải nói thêm ở chỗ này, chia ly, đôi khi chẳng phải do sự phũ phàng của một người đối với một người.

hia ly, đôi khi, còn do bởi chiến tranh, do bởi thời cuộc, do bởi những biến cố bất ngờ trong đời sống, không sao lường trước được, không ai lường hết được.

Tình yêu, vì thế, luôn không phải oái oăm, luôn không phải dở dang, luôn không phải để lại cho những người trong cuộc, những tiếc nuối khôn cùng hay sao?

Nếu biết trước, buông tay nhau khó đến thế, buông tay nhau đành đoạn đến thế, thì ngày đầu, đã chẳng vội vã nắm chặt, có phải bạn đang nhủ thầm thế không?

Hay bạn đang tự khuyên lấy mình, chấp nhận những bẽ bàng mà định mệnh mang lại, cố gắng đi cho nốt phần đời sau cuối kia? Hay bạn sẽ quyết định học theo nhà Phật, chấp nhận thực tại và bỏ buông quá khứ?

******

II.4. NGÀY BUỒN CÒN BAO LÂU, HAY MUÔN ĐỜI NUỐI TIẾC

Ngày buồn còn bao lâu, hay muôn đời nuối tiếc?
Đêm cuối cùng bên nhau
Biết anh sẽ buồn vì thuyền em không rời bến
Biết anh sẽ buồn vì mình chẳng có ngày mai

Từ lúc cất lời, cho đến lúc kết thúc, Phút Cuối là một tác phẩm của nỗi nghẹn ngào. Nghẹn ngào không dứt.

Và cay đắng. Cay đắng, bởi vì vết thương để lại đời nhau quá sâu. Cay đắng, bởi vì vết thương để lại đời nhau, không thể nào lành, không thể nào liền da, liền miệng.

Hiện hữu trước mặt là một kiếp đơn côi. Đơn côi, từ đây, cho đến khi về đến bờ bên kia của cuộc đời.

Chúng ta còn ư, một đêm cuối cùng bên nhau? Thì sao? Đêm cuối cùng ấy, có còn vui không? Hay đêm cuối cùng ấy, chỉ toàn là nước mắt? Dẫu có muốn tỏ ra mình cao thượng, thì đêm cuối cùng ấy, làm sao có thể ngăn nổi, giấu nổi, niềm bất nhẫn, bi ai?

Anh đi, là bởi vì thuyền em không rời bến. Người ở lại, biết đó là lỗi của mình, một thứ lỗi bất khả kháng, nên nhẹ nhàng tạ lỗi: biết anh sẽ buồn, em biết anh sẽ buồn.

Cuộc chia ly ấy, nào ai có muốn. Thời loạn mà. Không loạn cảnh, thì cũng loạn tâm. Sống giữa thời loạn, không phải ư, là muôn vàn éo le, không phải ư, là muôn vàn bất trắc?

Em biết anh cũng sẽ buồn, vì chúng ta sẽ chẳng thể có ngày mai, chẳng thể có tương lai. Nghiệt ngã, và ảo tưởng nữa, không phải là bản chất của tình yêu hay sao?

Buồn trong ca khúc của Lam Phương, vì thế, mới luôn thê thê thiết thiết. Buồn trong ca khúc của Lam Phương, vì thế, mới luôn làm buốt giá tận tâm can.

******

II.5. ANH ƠI, BAO GIỜ NHỚ THƯƠNG NÀY NGUÔI

Nếu ngày nào tình ta đã phai
Ngày vui của anh cùng ai trên đời
Là hôm tiễn em về nơi cuối trời
Anh ơi bao giờ nhớ thương này nguôi?

Tình phai, vì thế, luôn trở thành dự cảm của đôi lứa yêu nhau. Tình phai, vì thế, trở thành một tất yếu trong nhạc tình của Lam Phương, từ buổi khởi đầu ông viết nhạc, cho đến khi ông lặng lẽ qua đời.

Bởi tình yêu là thế, cho nên, không một nhạc sĩ nào, không một nhà văn, nhà thơ nào, mà lại chưa một lần viết về sự mong manh, về ám ảnh bỗng đứt nửa chừng của tình yêu.

Không phải Hồ Dzếnh đã từng, bằng kinh nghiệm từng trải của mình mà quả quyết đó sao:

Tình mất vui khi đã vẹn câu thề
Đời chỉ đẹp những khi còn dang dở.
(Ngập Ngừng-1942)

Tình phai, vì thế, là chắc chắn, chỉ là sớm hay muộn thôi.

Tình cũ phải phai, để cho ngày vui mới của ai kia sẽ được diễn ra trọn vẹn. Chẳng phải ý Lam Phương, chẳng phải muôn cuộc tình trong nhân gian, vẫn luôn diễn ra như thế sao?

Tình của Hồ Dzếnh, tình của Lam Phương, tình của muôn vàn nhà thơ, nhạc sĩ, luôn là buồn, một khối buồn diễm lệ.

Nghĩa là, buồn của Hồ Dzếnh, của Lam Phương, là những nỗi buồn rực rỡ, những nỗi buồn lộng lẫy. Nỗi buồn, rực rỡ và lộng lẫy, nó đứng một mình, rọi chiếu khắp đất trời và muôn vật, như muốn nhắn nhủ rằng, hỡi những ai còn ảo tưởng về tình yêu, thì hãy cứ soi vào đấy, sẽ thấy bóng tình của mình rất rõ – một bóng tình buồn diễm lệ.

Diễm lệ, vì lẫn trong nỗi buồn ấy, là vị đắng cay, vị chát chua, xa xót. Lẫn trong nỗi buồn ấy, còn là sự bất lực, tiếc nuối, cô đơn, cùng với sự cao thượng, chấp nhận, buông bỏ.

Ngày vui của anh là ngày về nơi cuối trời của em, Lam Phương không phải đã viết trong bài nhạc của mình như thế hay sao? Vui của người này, luôn là buồn của kẻ khác, cõi ta bà chẳng phải đã luôn cảnh báo loài người như thế hay sao?

Kết thúc thật rồi. Chia lìa thật rồi. Tình yêu đã đi vào ngõ cụt. Từ nay sẽ không còn chung lối.

Người đi, thì đi về nơi vô định. Người còn ở lại, thì trở thành sâu trong chiếc tổ đơn côi tột cùng, bao phủ bên ngoài là lớp kén bi thương, tràn đầy nỗi đau và lòng nuối tiếc.

Tình yêu thì hữu hạn nhưng nỗi đau thì lại vô tận. Nhớ thương này, anh ơi, biết đến bao giờ mới nguôi?

Câu hỏi, không có ai trả lời. Câu hỏi, không được ai trả lời. Nên câu hỏi, sẽ như Chị Đẹp, được nhà thơ Huyền Kiêu, cho vào hầm mộ lạnh:

Đông xám có chàng tới hỏi
Em thơ, chị đẹp em đâu?
Chị tôi hoa phủ đầy đầu
Đã nghỉ trong hầm mộ lạnh.
(Tình Sầu – 1938)

Làm sao có thể đành?

Ấy là tôi đang hỏi người. Ấy là tôi đang hỏi tình yêu. Nhưng vẫn phải đành thôi, bởi vì tình yêu là như thế, bởi vì đời là như thế:

Đời là vạn ngày sầu
Biết tìm vui chốn nào
(Biết Đến Khi Nào – Lam Phương)

Phút Cuối, nhưng không hề Phút Cuối.

Phút Cuối, một tình yêu đậm sâu, một nỗi nhớ chẳng bao giờ nguôi, giữa ngàn trùng xa thẳm.
******
IV. NÚI ĐỒI LỒNG LỘNG, CHIỀU MƯA NHỚ AI

Hồi mới lớn, mỗi khi tụ tập bạn bè, tụi tôi chỉ toàn hát nhạc của Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, Ngô Thụy Miên, Vũ Thành An, Từ Công Phụng, Lê Uyên Phương, đại loại vậy.

Gần như, tụi tôi không hát nhạc Lam Phương. Không nói ra, nhưng như một hiểu ngầm, Lam Phương nghiêng về dòng nhạc “sến súa”.

Cũng xin nói thêm ở đây cho rõ, “sến súa”, trong suy nghĩ của chúng tôi lúc bấy giờ, không hàm ý chê. Chỉ là, nó thuộc về một thế giới khác, thế giới của từng yêu thương và từng mất mát, nên bẽ bàng, nên khổ đau.

Còn tuổi mười sáu, mười bảy của chúng tôi, đang độ hoa niên, thì đương nhiên rồi, chúng tôi chỉ thích những ca khúc tình yêu lãng mạn, nhẹ nhàng, bay bổng, mơ mộng xa xôi thôi.

Đi đâu ra đường, gặp các nhóm thanh niên, ngồi quanh bàn nhậu, cóc ổi chấm muối ớt, cầm đàn rải, bùm chát chát bùm, lấy đôi đũa gõ phụ họa vào cái lon sữa bò, hay cái nắp nồi, rồi hát: đời là vạn ngày sầu, biết tìm vui chốn nào, ta quen nhau bao lâu, nhưng tình đã có gì đâu (Biết Đến Bao Giờ), là biết rồi đó nghe, tụi tôi khẽ lấy tay che miệng cười, với ý, gu này không phải gu của mình.

Nhưng rồi ghét của nào trời trao của đó. Khi tuổi đã nhỉnh nhao hơn chút, tự nhiên cũng đôi lúc, tôi giật mình, khi khe khẽ buột miệng hát theo: buồn nào hơn đêm nay, buồn nào hơn đêm nay, khi ngoài kia bão tố đầy trời (Xin Thời Gian Qua Mau), hoặc: tiễn anh đi rồi, em về gác lạnh đìu hiu, ngoài trời trăng tỏ, mà sao ướt đôi tay mềm (Khóc Thầm).

Nghĩa là, sau này, tôi mới hiểu ra, không có nhạc “sến súa”. Chỉ là độ tuổi nào, tâm trạng nào, thì sẽ tương ưng với loại nhạc ấy. Khi gặp những cay đắng trong đời, những éo le, những tình cảnh trái ngang, những nỗi sầu khổ phải một mình chịu đựng, không biết chia sớt cùng ai, thì nhạc Lam Phương sẽ trở nên phù hợp hơn cả.

Ở đời, thường thế, không chỉ với Lam Phương, mà còn với rất nhiều những tài hoa khác, vẫn luôn là quy luật: được này, mất kia. Nghĩa là, ông trời ấy mà, ổng chẳng cho ai được tất cả: sự thông minh, đẹp đẽ, sức khỏe, tình cảm và tài chánh.
Nguyễn Du chẳng phải cũng đã than thở đó sao:

Nghĩ đời mà ngán cho đời
Tài tình chi lắm cho trời đất ghen.

Sau hai mươi mốt năm cô đơn, một mình trong bệnh tật, Lam Phương đã qua đời vào năm 2020. Ông về miền mây trắng rồi, nhưng các ca khúc do ông sáng tác vẫn còn ở lại đây để chia sớt niềm vui nỗi buồn cùng nhân thế.

Những tài hoa của hai mươi năm miền Nam, thời kỳ giữa cuối thế kỷ hai mươi, rồi cứ lần lượt ra đi, khiến cho người mộ điệu, lần lượt qua từng thế hệ, khi nghe lại nhạc xưa, cảm thấy ngậm ngùi và tiếc nuối biết bao.

Vừa viết những dòng kết thúc này, tôi vừa khe khẽ hát: Núi đồi lồng lộng chiều mưa nhớ ai… !

Sài Gòn 05.04.2026

Phạm Hiền Mây (nguồn: facebook của tác giả)