Úc có thể cung cấp những bài học kinh nghiệm khi thất bại giai đoạn đầu trong việc cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội

Một bài báo của Christina Pazzanese phỏng vấn Cass Sunstein (Robert Walmsley University Professor tại Harvard) về nghiên cứu mới của ông và đồng nghiệp đăng trên NBER. Nội dung xoay quanh lệnh cấm mạng xã hội với trẻ dưới 16 tuổi của Úc – quốc gia đầu tiên áp dụng từ tháng 12/2025 – và những bài học thực tế.

Bối cảnh và kết quả ban đầu

Úc cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng mạng xã hội lớn nhằm giảm tác động tiêu cực đến nhận thức, xã hội và sức khỏe tâm thần. Tuy nhiên, chỉ vài tháng sau khi có hiệu lực, kết quả rất kém: gần 75% thanh thiếu niên 14–15 tuổi không tuân thủ. Những người tuân thủ bị xem là “lạc lõng” về mặt xã hội, trong khi người vi phạm gần như không bị phạt.

Vì sao lệnh cấm không hiệu quả?

Sunstein chỉ ra ba lý do chính:

1. Thiếu động lực: Không có hình phạt khi vi phạm, cũng không có phần thưởng khi tuân thủ. Với lứa tuổi 14–15, luật trở thành “tiếng ồn nền”.
2. Áp lực nhóm và FOMO (Fear of Missing Out): Hầu hết bạn bè vẫn dùng nên việc rời đi đồng nghĩa với nguy cơ bị loại trừ. Thanh thiếu niên sợ mất kết nối và bỏ lỡ thông tin.
3. Ý nghĩa xã hội của hành động: Tuân thủ lệnh cấm bị gắn với hình ảnh “không ngầu”, thuộc nhóm không phổ biến. Đây là yếu tố rất mạnh với thanh thiếu niên.

Nghiên cứu cũng nhấn mạnh hiện tượng “làm điều mình không thích vì người khác đang làm”. Nhiều người (kể cả sinh viên Mỹ) không thích sự tồn tại của TikTok hay Instagram, thậm chí muốn chúng biến mất, nhưng vẫn dùng miễn là chúng còn tồn tại trong cộng đồng. Đây là vấn đề cân bằng tập thể rất khó phá vỡ dù có luật hỗ trợ.

Điểm bùng phát (tipping point)

Theo tự báo cáo của thanh thiếu niên, cần khoảng 3/4 (khoảng 75%) rời khỏi mạng xã hội thì những người còn lại mới có động lực rời theo. Khi đạt ngưỡng này, việc không dùng sẽ trở thành chuẩn mực mới – tương tự quá trình giảm hút thuốc hoặc uống rượu ở Mỹ trong các thế hệ trước.

Các giải pháp đề xuất thay vì chỉ dựa vào lệnh cấm cứng

Sunstein và đồng nghiệp cho rằng vấn đề không phải không giải quyết được. Họ đề xuất một số hướng:

• Chiến dịch giáo dục và thay đổi chuẩn mực xã hội: Nhấn mạnh lợi ích của việc giảm thời gian nhìn màn hình, gặp gỡ bạn bè ngoài đời, và đặc biệt là thông báo về “chuẩn mực mới đang hình thành” (emerging norm). Việc biết có ngày càng nhiều người rời đi có thể tạo hiệu ứng tự hoàn thành.
• Sử dụng “người xác nhận” trẻ và ngầu: Những thanh niên trẻ, có sức ảnh hưởng nói “Tôi đã rời và hạnh phúc hơn” để thay đổi hình ảnh xã hội của việc không dùng mạng.
• Khuyến khích và phần thưởng: Tặng vé concert miễn phí, giảm giá hoặc phần thưởng mang tính biểu tượng (không cần quá đắt) cho những ai tuân thủ.
• Điều chỉnh chính sách: Khoảng 2/3 thanh thiếu niên muốn giới hạn thời gian sử dụng thay vì cấm hoàn toàn. Cách này có thể giảm FOMO hiệu quả hơn.
• Tăng cường thực thi với nền tảng: Các công ty mạng xã hội hiện chỉ bị phạt nếu không thực hiện “các bước hợp lý” – chính sách còn khá mềm. Có thể siết chặt hơn.
• Huy động phụ huynh và hành động tập thể: Kêu gọi phụ huynh giám sát, hoặc tạo khẩu hiệu kiểu “Cùng rời đi với nhau” để giải quyết vấn đề hành động tập thể.

Bài học cho Mỹ và các nước khác

Lệnh cấm đơn thuần khó thành công nếu không xử lý được sức mạnh của chuẩn mực xã hội và FOMO. Mỹ (các bang) hoặc bất kỳ quốc gia nào muốn hạn chế mạng xã hội với trẻ em cần kết hợp nhiều công cụ: giáo dục, khuyến khích, thay đổi ý nghĩa xã hội của hành động, và điều chỉnh chính sách linh hoạt hơn. Nghiên cứu cho thấy rõ “tại sao” trẻ không tuân thủ, từ đó mở ra hướng can thiệp thực tế hơn thay vì chỉ dựa vào luật.

Tóm lại, bài báo khẳng định lệnh cấm của Úc đang thất bại ở giai đoạn đầu vì thiếu động lực và bị áp lực xã hội lấn át. Tuy nhiên, với các chiến lược bổ sung phù hợp, vẫn có thể đẩy tỷ lệ tuân thủ lên ngưỡng bùng phát và tạo ra thay đổi bền vững.