Ông Trump miễn trừ các lệnh trừng phạt mới với Nga trong bối cảnh quan hệ với Ukraine sa sút

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày thứ Sáu đã ký sắc lệnh hành pháp miễn trừ các biện pháp trừng phạt và thuế quan rộng lớn nhằm vào nguồn thu năng lượng của Nga, đánh dấu điểm thấp mới trong quan hệ giữa Washington và Ukraine đang lâm chiến.

Động thái này diễn ra trong lúc Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky kêu gọi các lãnh đạo EU tiếp tục tài trợ cho cuộc chiến của Kyiv với gần 80 tỷ USD bổ sung vào năm tới. Ông khẳng định mình đang bảo vệ đất nước khi sự ủng hộ từ ông Trump suy giảm.

Đạo luật Lindsey Graham – mang tên cố thượng nghị sĩ Mỹ từng bảo trợ dự luật – đã trao cho ông Trump quyền áp thuế lên tới 100% đối với các nước mua dầu khí lớn từ Nga. Đạo luật này, được ông Trump ký thành luật tháng trước, nhắm vào ngành năng lượng và quốc phòng Nga, Tổng thống Vladimir Putin cùng các quan chức cấp cao, cũng như “hạm đội bóng tối” tàu chở dầu của Moscow dùng để né tránh lệnh trừng phạt phương Tây.

Việc ông Trump đảo ngược các biện pháp trừng phạt Nga diễn ra sau khi ông đạt thỏa thuận với ông Putin về việc nới lỏng trừng phạt để đổi lấy việc Moscow đưa lượng lớn dầu diesel ra thị trường toàn cầu.

Cuộc chiến của Mỹ ở Iran đã gây ra tình trạng thiếu hụt dầu nghiêm trọng và đẩy giá tăng vọt, tạo áp lực lớn cho đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng tới.

Khi được hỏi liệu mình có đang bị biến thành “vật tế thần” cho khó khăn trong nước của ông Trump trước thềm bầu cử hay không, ông Zelensky chỉ mỉm cười. “Đây là câu trả lời của tôi,” ông nói với phóng viên tại Brussels sau một lúc im lặng kéo dài.

Trong một dấu hiệu khác cho thấy quan hệ Mỹ – Ukraine căng thẳng, ông Trump đã gọi hành động của Kyiv là “đáng hổ thẹn” sau khi ông Zelensky ra lệnh tiếp tục tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga.

“Tôi chỉ bảo vệ lợi ích của Ukraine và người dân Ukraine,” ông Zelensky nói sau cuộc gặp các lãnh đạo EU.

Sự rạn nứt giữa ông Trump và ông Zelensky đã làm dấy lên lo ngại rằng nhà lãnh đạo Mỹ đang nghiêng về phía Moscow. Những lo ngại này càng gia tăng khi hệ thống vệ tinh then chốt do Mỹ cung cấp bị gián đoạn, làm suy yếu khả năng của Ukraine trong việc chống lại các cuộc không kích dữ dội của Nga.

Ukraine sử dụng công nghệ của SpaceX thuộc Elon Musk cho thông tin liên lạc trên chiến trường, nhưng tỷ phú này – vốn chỉ trích gay gắt ông Zelensky – khẳng định công ty không đứng sau sự cố, trong khi một quan chức Mỹ phủ nhận việc ông Trump can thiệp.

“Gia tăng áp lực”

Các lãnh đạo châu Âu thể hiện sự đoàn kết với ông Zelensky khi ông đối mặt với ông Trump.

“Đây không phải lúc rút hỗ trợ cho Ukraine. Đây không phải lúc nới lỏng trừng phạt với Nga,” Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa nói. “Bây giờ là lúc gia tăng hỗ trợ, gia tăng áp lực.”

Thủ tướng Hà Lan Rob Jetten nhận định tình hình Ukraine hiện “thực sự rất khó khăn” với nhiều cuộc tấn công của Nga và quan hệ căng thẳng với Mỹ. Ông kêu gọi châu Âu thể hiện sự ủng hộ vô điều kiện và tìm cách hỗ trợ thêm.

Ông Zelensky đề nghị EU – nhà tài trợ quốc tế lớn nhất của Ukraine – cung cấp thêm tên lửa Patriot để đánh chặn tên lửa Nga và chuẩn bị thêm 70 tỷ euro (khoảng 79 tỷ USD) hỗ trợ trong năm tới để Kyiv tiếp tục chiến đấu.

Ukraine đang gặp khó khăn trong việc đánh chặn tên lửa Nga và phải gấp rút tăng cường phòng thủ trước mùa đông, khi nhiệt độ có thể xuống tới -20°C và các cuộc tấn công của Moscow đe dọa hệ thống điện, sưởi và nước.

Các cuộc tấn công của Nga vào thành phố Kherson và Zaporizhzhia ở phía nam đã khiến một người đàn ông 64 tuổi và ít nhất 17 người khác thiệt mạng, trong đó có một bé gái 11 tuổi, theo chính quyền Ukraine ngày thứ Bảy.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen xác nhận yêu cầu 70 tỷ euro của ông Zelensky “cần được đáp ứng” và kêu gọi các nước đối tác “chung tay hỗ trợ”.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết các nước ủng hộ Kyiv sẽ phân tích yêu cầu này, trong khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói EU sẽ thảo luận trước cuối năm.

EU hiện đang giải ngân các đợt của khoản vay 90 tỷ euro cho Kyiv, dự kiến hỗ trợ đến hết năm 2027. Tuy nhiên, chính quyền Ukraine cảnh báo nước này vẫn sẽ đối mặt với lỗ hổng ngân sách lớn do các cuộc tấn công của Nga làm tổn hại nền kinh tế.

Các cuộc thảo luận về nguồn tài trợ mới đã làm sống lại lời kêu gọi EU sử dụng khoảng 200 tỷ euro tài sản bị đóng băng của Ngân hàng Trung ương Nga để hỗ trợ Ukraine. Thủ tướng Latvia Andris Kulbergs nói: “Tài sản bị đóng băng vẫn còn đó. Đó chính là nguồn nên dùng để hỗ trợ Ukraine.” Tuy nhiên, Bỉ – nơi giữ phần lớn số tiền này – vẫn phản đối, khiến tiến triển còn hạn chế.