Sự mở rộng quân sự của Trung Quốc ở Đông Nam Á che giấu một thực tế phức tạp hơn

Ngày 29/9, Bộ Quốc phòng Trung Quốc công bố thành lập “trung tâm hỗ trợ và huấn luyện chung” tại sân bay Ban Keun (Lào). Đây là cơ sở quân sự đầu tiên ở nước ngoài tập trung vào không quân mà Bắc Kinh thừa nhận công khai, dù họ khẳng định “không nhằm vào bên thứ ba nào”. Cơ sở này cùng căn cứ Djibouti và căn cứ hải quân Ream (Campuchia) tạo thành mạng lưới hạ tầng an ninh của Trung Quốc ở nước ngoài ngày càng mở rộng.

Hình ảnh vệ tinh cho thấy tám máy bay tấn công hạng nhẹ và xe hỗ trợ trên đường băng dài 2.000 mét đang xây dựng. Dù chưa đủ để triển khai máy bay ném bom tầm xa, cơ sở này giúp Trung Quốc tăng cường hậu cần, tình báo, đa dạng hóa điểm tiếp cận ở Đông Nam Á ngoài Campuchia và gắn Lào vào mạng lưới bán vũ khí. Đối với Việt Nam, động thái này làm gia tăng cảm giác bị bao vây.

Nhiều nhà hoạch định chính sách Mỹ thường nhìn các cơ sở quân sự của Trung Quốc qua lăng kính cạnh tranh Mỹ – Trung. Tuy nhiên, cách tiếp cận này bỏ qua động lực thực sự của các nước trong khu vực. Quan hệ an ninh với Trung Quốc chủ yếu xuất phát từ nhu cầu bảo vệ chế độ cầm quyền và các mối lo ngại trong nội khối ASEAN, chứ không phải vì chọn phe trong cuộc cạnh tranh lớn.

Trung Quốc đang tăng cường hiện diện quân sự: quân sự hóa các đảo ở Biển Đông, duy trì căn cứ Ream, mở rộng quan hệ quân sự với Campuchia, Lào, Thái Lan, và đẩy mạnh bán vũ khí (Indonesia sắp nhận máy bay J-10, Thái Lan lấy Trung Quốc làm nhà cung cấp chính). Lợi thế lớn nhất của Bắc Kinh là hỗ trợ an ninh nội bộ cho các chế độ độc tài thông qua Sáng kiến An ninh Toàn cầu, bao gồm giám sát công nghệ cao và huấn luyện cảnh sát.

Tuy nhiên, quan hệ an ninh sâu hơn không đồng nghĩa với liên minh cứng nhắc. Các nước ASEAN vẫn “đứng giữa”, cân bằng lợi ích. Lào hợp tác vì không xem Trung Quốc là mối đe dọa trực tiếp và cần hỗ trợ kinh tế. Campuchia tìm kiếm sự hỗ trợ của Bắc Kinh để đối phó với Việt Nam và Thái Lan, đồng thời vẫn mở cửa trở lại với Mỹ. Thái Lan duy trì liên minh với Mỹ dù quan hệ quân sự với Trung Quốc ấm lên. Việt Nam lo ngại về hiện diện quân sự Trung Quốc ở Lào và Biển Đông, nhưng vẫn tăng cường hợp tác nội bộ với Bắc Kinh vì lý do an ninh chế độ.

Bài học với Mỹ là không nên từ bỏ các đối tác gần gũi với Trung Quốc, mà cần tăng cường gắn kết khu vực, hiểu rõ các mối đe dọa đa dạng của từng nước (cả bên ngoài lẫn nội bộ), và tận dụng lợi thế về minh bạch, tin cậy trong lĩnh vực an ninh bên ngoài. Cuộc cạnh tranh ở Đông Nam Á không phải là chia thành hai khối cứng nhắc như thời Chiến tranh Lạnh.

Rút gọn từ bài: Lucas Myers, “China’s Military Expansion in Southeast Asia Masks a More Complicated Reality”, War on the Rocks, 15/10/2026