Trí tuệ nhân tạo đang đẩy mạnh lừa đảo mạng và buôn người ở Đông Nam Á

Các hình thức lừa đảo mạng đang lan rộng toàn cầu nhờ sự hỗ trợ của công nghệ mới nổi, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI). Tại Đông Nam Á, các mạng lưới tội phạm đang dùng AI để buôn người vào các trung tâm lừa đảo và lợi dụng công nghệ này để lừa các nạn nhân.

Trong thông điệp đầu tiên của mình công bố vào tháng 5/2026, Giáo hoàng Leo XIV đã cảnh báo về những hình thức nô lệ mới trong thời đại AI, đặc biệt liên quan đến buôn người và lao động cưỡng bức ngày càng gia tăng. Quan điểm của ông góp phần vào cuộc tranh luận phức tạp, gây chia rẽ và ngày càng cấp bách về vai trò của AI trong xã hội.

Dù các cuộc thảo luận thường tập trung vào tác động dài hạn của AI, công nghệ này đã bị khai thác để phục vụ tội phạm, trong đó có buôn người. Để hiểu cách tội phạm sử dụng AI và những biện pháp bảo vệ nào có thể được áp dụng, cần tập trung vào một trong những điểm nóng hiện nay của các trung tâm lừa đảo mạng ép buộc nạn nhân: Đông Nam Á.

Trong vài tháng qua, tôi đã tìm hiểu cách AI được dùng để hỗ trợ buôn người. Quá trình này bao gồm nghiên cứu thực địa tại Thái Lan, nơi tôi trao đổi với lực lượng thực thi pháp luật, tổ chức xã hội dân sự và quan chức chính phủ. Những phát hiện của tôi, cùng với báo cáo truyền thông độc lập và phân tích của các cơ quan Liên Hợp Quốc, cho thấy một mô hình rõ ràng về việc lạm dụng AI.

Lừa đảo mạng ở Đông Nam Á

Quy mô vấn đề buôn người đã được Liên Hợp Quốc nêu rõ vào tháng 7, khi Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) cảnh báo về các mạng lưới tội phạm buôn người và ép buộc họ tham gia các hoạt động tội phạm cưỡng bức trong các trung tâm lừa đảo mạng tại Campuchia, Lào và Myanmar. Từ năm 2022 đến 2025, IOM đã hỗ trợ hơn 3.500 nạn nhân bị buôn vào các trung tâm lừa đảo trực tuyến ở Đông Nam Á, dù đây chỉ là một phần nhỏ trong số ước tính 300.000 nạn nhân bị buôn hoặc ép buộc vào các trung tâm lừa đảo trên toàn khu vực. IOM cũng ghi nhận sự đa dạng ngày càng tăng của nạn nhân, với người đến từ ít nhất 80 quốc gia được xác định trong các trung tâm này.

Ngoài sự đa dạng về địa lý, nạn nhân ngày càng bao gồm những người có bằng đại học, nền tảng công nghệ và khả năng tiếng Anh nhất định. Nhiều người bị dụ dỗ bởi các quảng cáo việc làm giả trên mạng xã hội khi đang tìm kiếm cơ hội việc làm khan hiếm ở quê nhà. Họ được hứa hẹn công việc lương cao ở nước ngoài, visa, chi phí đi lại và các lợi ích khác. Nhưng khi đến quốc gia trung chuyển như Thái Lan, họ bị cưỡng bức đưa qua biên giới.

Điều kiện trong các khu phức hợp lừa đảo rất kinh hoàng. Nạn nhân bị tước hộ chiếu và tài sản, bị đe dọa, đánh đập và tra tấn. Họ bị ép buộc lừa đảo người trên khắp thế giới thông qua các hình thức lừa đầu tư và lừa tình. Một số người bị nói rằng họ phải làm việc để trả chi phí đi lại và lấy lại hộ chiếu. Nếu chống đối hoặc không đạt chỉ tiêu, họ có thể bị từ chối thức ăn hoặc bị lạm dụng tâm lý, buộc phải tuân theo.

Theo Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm, thiệt hại tài chính của nạn nhân từ lừa đảo mạng tại Australia, New Zealand, Đông Á và Đông Nam Á ước tính khoảng 88–114 tỷ USD năm 2025. Chỉ riêng tại Mỹ, nạn nhân của các hoạt động lừa đảo dựa ở Đông Nam Á đã mất 18,2 tỷ USD trong năm đó.

Nạn nhân ở cả hai phía màn hình

Các trung tâm lừa đảo mạng đã tồn tại từ lâu trước khi AI phát triển, nhưng hiệu quả và phạm vi của chúng đã được đẩy mạnh nhờ các mô hình ngôn ngữ lớn như ChatGPT, Gemini cùng công nghệ truyền thông như Starlink, theo điều tra của Associated Press và PBS. Những công nghệ này được dùng cả để tuyển dụng nạn nhân lẫn bởi chính nạn nhân trong các trung tâm.

Nguồn lực lượng thực thi pháp luật xác định lừa đảo tuyển dụng là một trong những cách dễ nhận thấy nhất mà mạng lưới tội phạm dụ dỗ nạn nhân vào trung tâm lừa đảo. Quảng cáo việc làm đã phát triển từ mô tả chung chung sang các hồ sơ cụ thể tìm ứng viên có kiến thức về công nghệ và tiền điện tử. Trong những năm gần đây, lực lượng thực thi pháp luật phát hiện quảng cáo ngày càng được tạo bằng AI để trông chân thực hơn, khiến việc phân biệt tin đăng thật với lừa đảo tuyển dụng trở nên khó khăn. Công cụ AI cũng được dùng để xác định và sàng lọc ứng viên tiềm năng cho hoạt động trung tâm lừa đảo, bao gồm những người đang gặp khó khăn tài chính.

Khi nạn nhân tiềm năng phản hồi và được đề nghị vị trí, tội phạm thường dùng AI để giả mạo giấy tờ như visa hoặc giấy phép lao động nhằm làm cho lời mời việc trông hợp pháp hơn. Chúng cũng có thể giả giấy phép kinh doanh hoặc giấy tờ thành lập công ty để đóng giả doanh nghiệp thật. Nạn nhân thậm chí có thể được mời tham gia cuộc gọi trực tuyến với “cơ quan chính phủ” để củng cố ấn tượng công việc là thật.

Việc khai thác này còn mở rộng sang mạng lưới của chính nạn nhân. Nạn nhân buôn người thường gửi quảng cáo việc làm cho bạn bè hoặc người quen vì đôi khi được chủ bắt giữ khuyến khích tuyển người mới để đổi lấy thời gian giam giữ ngắn hơn. Công nghệ nhân bản giọng nói bằng AI cũng cho phép giả mạo người mà nạn nhân tiềm năng tin tưởng, khuyến khích họ gửi tiền hoặc thông tin cá nhân để bị khai thác.

Khi đã vào trong khu phức hợp lừa đảo, nạn nhân có thể được đào tạo cách dùng mạng xã hội, email và công cụ AI để thực hiện lừa đảo. Ví dụ, quan chức thực thi pháp luật đã ghi nhận các trường hợp dùng ChatGPT tạo danh sách hàng trăm tên nghe giống người Mỹ, rồi đưa vào các công cụ như TruePeopleSearch để xác định mục tiêu tại Mỹ.

Trong công việc, nạn nhân có thể bị yêu cầu dịch kịch bản sang nhiều ngôn ngữ bằng AI, rồi sử dụng trong các cuộc trò chuyện trực tuyến. Các phòng đặc biệt trong khu phức hợp được dành riêng để dùng công cụ AI như thao túng khuôn mặt và giọng nói trong cuộc trò chuyện với nạn nhân, cũng như tạo video TikTok bằng AI.

AI có thể hỗ trợ lực lượng thực thi pháp luật và nạn nhân buôn người

AI không chỉ bị dùng trong lừa đảo mạng và buôn người. Lực lượng thực thi pháp luật đã chứng kiến sự gia tăng ổn định trong việc sử dụng AI rộng hơn trong tội phạm. Như một nguồn tôi trao đổi nhận xét, cũng như cá nhân có thể dùng AI để làm việc và học tập hiệu quả hơn, mạng lưới tội phạm cũng có thể dùng nó để nâng cao hiệu suất. Bất kỳ tội phạm nào trước đây được hỗ trợ bởi internet giờ đây cũng có thể được hỗ trợ bằng AI.

Nhưng nếu tội phạm dùng AI để thực hiện tội phạm như buôn người hiệu quả hơn, lực lượng thực thi pháp luật cũng đang tìm cách dùng công nghệ này để đối phó. Các cơ quan đã tận dụng công cụ AI để hỗ trợ chia sẻ dữ liệu và tinh giản điều tra; một số đã tạo mô hình riêng để lập bản đồ và theo dõi hoạt động bất thường gần khu vực biên giới. Các mô hình sáng tạo khác đang giúp tìm cách phá vỡ rào cản trong chia sẻ dữ liệu và phối hợp.

Một số cơ quan dùng AI để rà soát dữ liệu nguồn mở, phân tích nội dung bất hợp pháp và tìm kiếm quảng cáo việc làm có từ khóa liên quan đến cờ bạc và các hoạt động khác. AI cũng có thể giúp thiết lập dấu vết dữ liệu và tiền bạc, xác định mối liên hệ qua phân tích tài chính.

Trong khi đó, các tổ chức phi chính phủ hỗ trợ nạn nhân buôn người hoặc thực hiện phỏng vấn sàng lọc thực địa đôi khi dùng công cụ dịch AI để vượt qua rào cản ngôn ngữ. Nạn nhân đã báo cáo dùng ChatGPT và Facebook để tìm thông tin giúp họ thoát khỏi trung tâm lừa đảo, bao gồm liên hệ đại sứ quán và lãnh sự quán.

Phản ứng toàn cầu trước vấn đề ngày càng mang tính toàn cầu

Hợp tác khu vực và xuyên quốc gia cũng đã tăng trong những năm gần đây. Cảnh sát Hoàng gia Thái Lan, chẳng hạn, đã phát triển nền tảng trực tuyến SHIELD, nơi các cơ quan có thể chia sẻ tình báo về các tổ chức tội phạm, trong khi đối tác từ nhiều lĩnh vực hợp tác để truy tìm manh mối và đóng các tài khoản đáng ngờ. Các quốc gia và tổ chức tham gia bao gồm Australia, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, IOM và FBI.

Chính phủ Mỹ cũng đã tăng cường nỗ lực đánh sập mạng lưới tội phạm và hạn chế rủi ro lừa đảo ngày càng tăng thông qua hợp tác liên cơ quan. Năm 2025, Bộ Tư pháp Mỹ công bố thành lập Lực lượng Đánh phá Trung tâm Lừa đảo (Scam Center Strike Force) để điều tra mạng lưới lừa đảo và theo dõi thiệt hại tài chính của nạn nhân.

Dưới áp lực từ Mỹ và các chính phủ bị ảnh hưởng khác, chính quyền Campuchia và Myanmar đã tiến hành các cuộc đột kích và hoạt động chống buôn người để đóng cửa các trung tâm lừa đảo. Tại Myanmar, chính quyền đã nhắm vào cả các khu phức hợp quy mô lớn lẫn các địa điểm nhỏ hơn. Dù vậy, các tổ chức tội phạm đã thích nghi bằng cách phân tán mạng lưới, chuyển đến khu vực xa xôi hơn và chuyển sang hoạt động quy mô nhỏ hơn.

Về phía các công ty công nghệ, bao gồm Coinbase, Meta, Microsoft, OpenAI và Starlink, đã tham gia nỗ lực giảm thiểu và thực thi, hợp tác với Mỹ và một số chính phủ Đông Nam Á để đình chỉ tài khoản đáng ngờ và dỡ bỏ cơ sở hạ tầng viễn thông. Meta, chẳng hạn, báo cáo đã gỡ 1,4 triệu tài khoản liên quan đến hoạt động lừa đảo, trong khi SpaceX (công ty mẹ của Starlink) được cho là đã vô hiệu hóa gần 2.500 thiết bị đầu cuối gắn với các khu phức hợp lừa đảo tại Myanmar.

Cần quy định quốc gia – khung quản trị toàn cầu có thể hỗ trợ

Chính phủ, công ty công nghệ và tổ chức quốc tế đã hợp tác và tham gia đối thoại công khai trong những năm gần đây, bao gồm các nỗ lực chia sẻ tình báo, phối hợp đàn áp và thu hút xã hội dân sự trong giáo dục công chúng và hỗ trợ nạn nhân.

Tuy nhiên, việc thực hiện các tiêu chuẩn an toàn và rào chắn đã thống nhất không phải lúc nào cũng dễ dàng. Kẻ buôn người có thể dùng mô hình mã nguồn đóng như ChatGPT theo cách tưởng chừng vô hại, chẳng hạn tạo quảng cáo việc làm giả. Trong khi đó, mô hình mã nguồn mở có thể dễ dàng bị chỉnh sửa bằng kỹ thuật như “abliteration”, làm suy yếu tính năng an toàn tích hợp sẵn để tạo nội dung mà chúng lẽ ra từ chối. Hiểu cách các công nghệ khác nhau được sử dụng theo các cách khác nhau là yếu tố thiết yếu để xây dựng biện pháp bảo vệ hiệu quả.

Các quy định quốc gia, kể cả tại Mỹ, có thể giúp giảm thiểu việc lạm dụng công nghệ. Khi các nước cân nhắc quy tắc và quy định AI nào cần áp dụng, các khung quản trị toàn cầu toàn diện hơn có thể cung cấp hướng dẫn rất cần thiết. Tuy nhiên, trên toàn cầu, quy định AI vẫn còn manh mún, trong khi năng lực thực thi và khả năng tiếp cận dữ liệu khác nhau. Điều này tạo ra thách thức liên tục cho lực lượng thực thi pháp luật, vì không phải tất cả quốc gia đều có quy tắc sử dụng AI, dù một số nước đã có quy định có cấu trúc hơn.

Ngoài ra, không phải tất cả cơ quan thực thi pháp luật đều có cùng năng lực xây dựng và duy trì mô hình AI của riêng mình, vốn đòi hỏi nguồn lực đáng kể. Một khung quản trị AI quốc tế vững mạnh, chẳng hạn, sẽ tạo diễn đàn để các nước thảo luận những thách thức khu vực và công nghệ chung, thúc đẩy các ứng dụng tích cực của AI và xem xét các lựa chọn giảm thiểu tác hại tiềm ẩn của nó.

Nguồn: Rita S. Fernandez, “AI Is Supercharging Cyber Scams and Human Trafficking in Southeast Asia”, Council on Foreign Relations, 19/10/2026