Bão ở Tây Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông, cách đặt tên, cách xóa tên
TVN
Đài Loan vừa tiễn bão Champi thì bão In-fa lại hình thành, khiến nhiều người thắc mắc: Ai đặt tên cho bão? Vì sao có tên bị loại bỏ mãi mãi?
Champi và In-fa đều là tên bão trong danh sách chính thức của Ủy ban Bão Tây Bắc Thái Bình Dương.
Tên Champi do Lào đóng góp có nghĩa: hoa sứ còn In-fa do Ma Cao đặt tên, nghĩa là pháo hoa.
Tất cả tên các cơn bão ở Tây Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông do Ủy ban Bão (Typhoon Committee) quản lý – tổ chức thuộc ESCAP và Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO). Ủy ban có 14 thành viên: Trung Quốc, Triều Tiên, Hồng Kông, Nhật Bản, Campuchia, Lào, Ma Cao, Malaysia, Việt Nam, Micronesia, Philippines, Hàn Quốc, Thái Lan và Mỹ.
Mỗi thành viên đóng góp 10 tên, tổng cộng 140 tên, được dùng lần lượt theo thứ tự. Tên có thể lấy từ động vật, thực vật, món ăn, chòm sao, địa danh, nhân vật thần thoại, đá quý hoặc tính từ gợi sức mạnh. Nhiều nước chọn tên bằng tiếng địa phương để người dân dễ nhớ và cảnh giác hơn. Đài Loan không phải thành viên nên không được tham gia đặt tên.
Trung bình mỗi năm khu vực này có khoảng 26 cơn bão, nên danh sách xoay vòng sau khoảng 5–6 năm. Khi dùng hết tên cuối, cơn bão tiếp theo quay lại tên đầu tiên. Tên trùng hoàn toàn không liên quan đến cường độ hay đường đi của bão – chỉ là tình cờ đến lượt.
Vì sao một số tên bão bị “nghỉ hưu”?
Có hai lý do chính khiến tên bị loại vĩnh viễn:
- Tôn trọng nạn nhân
Nếu bão gây thiệt hại nặng về người và của, tên sẽ bị xóa để không khơi lại nỗi đau. Ví dụ:- Morakot (2009) và Krathon (2024) tàn phá Đài Loan.
- Haiyan (2013) cướp đi hơn 6.000 mạng người ở Philippines.
- Fung-wong cũng gây nhiều thiệt hại nghiêm trọng.
- Tránh gây hiểu lầm hoặc tranh cãi
Tên mang nghĩa xấu trong ngôn ngữ nào đó, hoặc trái quan niệm tôn giáo của một số nước, sẽ bị thay.
Năm 2024, WMO loại 9 tên bão. Ủy ban đã thông qua 9 tên mới để đưa vào danh sách xoay vòng, trong đó có Hoa Ban do Việt Nam đóng góp. Các tên mới gồm:
- Koki (cây) – Campuchia
- Gaeguri (ếch) – Triều Tiên
- Dim-sum (điểm tâm) – Hồng Kông
- Hebi, Tomo (chòm sao) – Nhật Bản
- Tirou (lời chào) – Micronesia
- Narae (đôi cánh) – Hàn Quốc
- Burapha (phương Đông) – Thái Lan
- Hoa Ban – Việt Nam
Dự kiến khoảng năm 2029–2030, người dân sẽ bắt đầu nghe thấy những tên này trên bản tin thời tiết.
