Những bức chân dung xác ướp Ai Cập cho thấy ánh nhìn sắc bén của thời cổ đại trong một triển lãm mới ở Rome
TVN
Một người phụ nữ thanh lịch nhìn ra từ bức chân dung của mình với đôi mắt biểu cảm, vòng hoa mạ vàng cài trên tóc và vẻ mặt dịu dàng, đầy vẻ dò hỏi.
Bà là một trong những “Chân dung Fayum” có niên đại 2.000 năm, những bức chân dung tang lễ – hay xác ướp – được vẽ một cách sống động đến kinh ngạc sau khi Ai Cập trở thành một phần của đế chế La Mã.
Những bức chân dung mong manh có niên đại từ thế kỷ thứ nhất đến thế kỷ thứ ba sau Công nguyên – được vẽ trên những tấm gỗ mỏng và được thiết kế để đặt lên khuôn mặt của các xác ướp – sẽ được trưng bày tại Rome trong một sự kiện mà các nhà tổ chức ca ngợi là sự hợp tác “mang tính bước ngoặt” giữa Ý và Ai Cập.
Triển lãm “Ai Cập và La Mã, Những gương mặt của Fayum”, khai mạc vào thứ Tư tại bảo tàng Ara Pacis ở Rome, cũng bao gồm xác ướp, mặt nạ, khăn liệm, đồ trang sức, tượng bán thân bằng đá cẩm thạch và tượng điêu khắc.
Phần lớn các hiện vật đến từ Ai Cập, trong đó một số được phép rời khỏi đất nước lần đầu tiên.
Điển hình là bức tranh “Tondo Hai Anh Em” từ Bảo tàng Ai Cập ở Cairo, một bức chân dung đôi mới được phục dựng từ thời Hoàng đế Hadrian, mô tả hai chàng trai trẻ tóc xoăn, có thể là anh em, với đôi mắt đầy cảm xúc.
Ông Claudio Parisi Presicce, quan chức cấp cao phụ trách di sản văn hóa của Rome, gọi tác phẩm này là “một kiệt tác tuyệt đối, có lẽ là tác phẩm hội họa quan trọng nhất còn sót lại từ thời cổ đại”.
“Đây là những tấm ván gỗ đơn giản, thường chỉ dày vài milimét, được làm bằng gỗ… và chúng được dùng để mô tả, thông qua lối vẽ cực kỳ chân thực, khuôn mặt của những người được chôn cất,” Parisi Presicce cho biết trong một cuộc họp báo hôm thứ Hai.
Bắt nguồn từ truyền thống hội họa Hy Lạp cổ đại, những bức chân dung được đặt trên đầu xác ướp và cố định vào lớp vải quấn có nguồn gốc từ một giai đoạn tương đối ngắn giữa thế kỷ thứ nhất và thứ ba sau Công nguyên, sau khi Ai Cập trở thành một tỉnh của La Mã.
Trong sự kết hợp giữa hai nền văn minh vĩ đại – Ai Cập và La Mã – những người đàn ông, phụ nữ và trẻ em được miêu tả thường mang những nét đặc trưng của người Ai Cập, nhưng lại mặc trang phục La Mã.
Các bức chân dung xác ướp, mô tả người đã khuất, che kín đầu của các xác ướp.
Khuôn mặt của họ sống động và ám ảnh, dù mang dấu hiệu tóc bạc và nếp nhăn, hay hàng mi dài và đôi má bầu bĩnh của một đứa trẻ.
“Những người này chưa chết,” họa sĩ theo trường phái hiện thực người Ý Amedeo Modigliani từng nói về các bức chân dung ở Fayum.
“Chúng sống động hơn cả những người đang chiêm ngưỡng chúng.”
– Dẫn dắt linh cữu người chết –
Các tác phẩm từ bảo tàng Louvre, Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan, Bảo tàng J. Paul Getty, Bảo tàng Landesmuseum Württemberg và các bảo tàng quốc tế khác góp phần làm phong phú thêm triển lãm.
Fayum, một vùng đất màu mỡ của Ai Cập nằm bên rìa sa mạc, có khí hậu khô hạn, đã giúp bảo tồn những tác phẩm chạm khắc gỗ, dệt may và giấy papyrus tinh xảo được trưng bày trong triển lãm.
Một tác phẩm, được mượn từ bảo tàng Louvre, là một tấm vải liệm bằng lanh tuyệt đẹp, gần như nguyên vẹn, mô tả một người đàn ông đứng giữa xác ướp mà anh ta sẽ trở thành và Anubis, vị thần đầu chó rừng giúp dẫn dắt người chết vào thế giới bên kia.
Một số bức chân dung phụ nữ được trang điểm bằng đồ trang sức xa hoa, chẳng hạn như bức chân dung người phụ nữ “Isidora” từ thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên, với chiếc vòng cổ vàng ba tầng đính đá quý, hoa tai ngọc trai và kiểu tóc uốn xoăn cầu kỳ, thể hiện địa vị của bà.
Vô số câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ về những bức chân dung bí ẩn và đầy sức hút này.
Parisi Presicce cho biết vẫn còn “vô số câu hỏi” chưa được giải đáp về những bức chân dung đầy sức hút này.
“Chúng có được làm từ trước và giữ cho đến lúc người đó qua đời không? Chúng có được vẽ vào thời điểm người quá cố được chôn cất không? Chúng có phải là những bức tranh được treo trong nhà, trong các khu dân cư không?” ông hỏi.
Ông cho biết, việc tìm thấy một chiếc đinh ở phía trên một trong những bức chân dung khiến giả thuyết này trở nên hợp lý.
Hisham El-Leithy, tổng thư ký Hội đồng Cổ vật Tối cao Ai Cập, cho biết những hình ảnh từ thời xa xưa ấy có một sức mạnh kỳ lạ khiến chúng ta xúc động.
“Họ là những người giống như chúng ta, chúng ta nhìn họ, và họ cũng nhìn lại chúng ta sau 2.000 năm,” ông nói.
“Đó chính là sức mạnh của bức chân dung.”
Triển lãm kéo dài đến ngày 2 tháng 5.
(TTX Pháp).
