Nhạc sĩ Nhật Bằng và “Khúc nhạc ngày xuân”

Vào thập niên 1940, chàng trai Trần Nhật Bằng quê ở Thanh Hóa nhưng sinh tại Hà Nội vào năm 1930 đã vào học Trường Bưởi và quen với hai người bạn học về sau sẽ trở thành những nhạc sĩ nổi tiếng là Phạm Đình Chương và Vũ Đức Nghiêm.

Sau mùa thu năm 1946, giữa lúc nhiều thanh niên bắt đầu tham gia cuộc kháng chiến chống Pháp, ông rời Hà Nội, về nương náu ở quê nhà và trong những đêm dài cô quạnh thường nhớ về mối tình của tuổi học trò trong những ngày tháng bình yên ở phố thị. Những câu hát thể hiện nỗi nhớ nhung và niềm tiếc thương những ngày tươi sáng đã qua bên người yêu đã dần định hình thành một ca khúc đầu tay được đặt tên là “Hoa trăng”.

Năm 1951, khi Phạm Đình Chương theo gia đình vào Nam, ông đã gởi sáng tác đầu tay của mình để nhờ phổ biến và từ ấy, theo đề nghị của Phạm Đình Chương, ca khúc “Hoa trăng” của ông đã đổi tên thành “Đợi chờ” và mang tên 2 tác giả Phạm Đình Chương – Nhật Bằng.

Ca khúc “Đợi chờ” với giọng ca Lệ Thu: https://youtu.be/t3pWUk_JJW0

Năm 1950, ông trốn gia đình, từ Thanh Hóa về Hà Nội một mình, tiếp tục việc học tại trường Hàn Thuyên. Trong 4 năm ở Hà Nội, ông đã sáng tác khá nhiều nhạc phẩm, trong đó có ”Dạ tương sầu”, “Khúc nhạc ngày xuân”, “Một chiều thu”, ”Ánh sáng đồng quê”, và thành lập ban hợp ca “Hạc Thành” cùng với các em gái của ông là Thế Tần, Hồng Hảo và em trai Nhật Phượng để trình bày những nhạc phẩm như ”Được mùa” của Phạm Đình Chương và một số nhạc phẩm của ban hợp ca Thăng Long. Năm 1952, ông nhập ngũ, phục vụ trong Trường Quân nhạc và khi đất nước bị chia đôi sau khi Hiệp định Genève được ký kết (1954), ông đã theo những người lính của Trường Quân nhạc di cư vào Nam, đóng quân ở Nha Trang. Thời gian 2 năm ở Nha Trang, ông đã có những sáng tác như ”Vọng cố đô”, “Tiếng vọng rừng xanh” và một số nhạc phẩm viết chung với nhạc sĩ Đan Thọ.

Từ năm 1956 đến năm 1969, khi về Saigon, ông đã viết hàng trăm nhạc phẩm về đề tài tình yêu quê hương, tình yêu lứa đôi và cuộc chiến đấu để bảo vệ tự do cùng với những nhạc sĩ từ miền Bắc di cư vào Nam như Phạm Đình Chương, Phạm Duy, Văn Phụng, Nguyễn Hiền, Đan Thọ, Anh Hoa, Canh Thân, Vũ Thành, góp phần hình thành nền tân nhạc của miền Nam. Những nhạc phẩm được yêu thích của ông gồm có: ”Sau lũy tre xanh”, “Bóng quê xưa”, “Nước mắt quê hương này”, “Anh về một mùa trăng”, “Mái tranh chiều”, “Hương quê”, “Thu ly hương”, “Mưa đầu mùa”, trong đó nổi tiếng nhất là “Thuyền trăng”.

Sau tháng 4 năm 1975, ông đi học tập cải tạo 7 năm, đến năm 1990 sang Mỹ định cư cùng với gia đình tại tiểu bang Virginia. 4 người con của ông – trong đó có ca sĩ Nhật Hào – đã thành lập ban nhạc “The Blue Ocean” trình diễn cho các trung tâm băng nhạc ở hải ngoại. Năm 1998, ông về thăm quê hương Thanh Hóa rồi mất vào ngày 7 tháng 5 năm 2004 tại Virginia.

Nhà văn Văn Quang đã ghi lại hình ảnh của Nhật Bằng trong những trang hồi ức: “Anh có dáng người nhỏ nhắn, đẹp trai kiểu thư sinh, ăn nói nhỏ nhẹ và luôn tỏ ra hòa nhã trong mọi cách giao thiệp. Thấy anh, người ta cứ nghĩ là một sinh viên hơn là một nghệ sĩ. Cuộc sống của anh cũng lại gắn bó với gia đình, xa lánh những chỗ ăn chơi… Tôi biết anh từ khi về làm ở Saigon năm 1957, khi anh phục vụ ở Ðài phát thanh Quân đội hồi đó còn là một căn nhà nhỏ nằm ở mặt tiền đường Hồng Thập Tự, ra vô tự do, không một người lính gác. Ông Vũ Quang Ninh còn làm trưởng đài và ông Vũ Ðức Vinh, tức nhà văn Huy Quang, làm phó kiêm trưởng ban biên tập. Ban nhạc thì gồm toàn những nhạc sĩ, ca sĩ thượng thặng từ Hà Nội chuyển vào Nam như Canh Thân, Ðan Thọ, Anh Ngọc, Ngọc Bích, Văn Phụng, Xuân Tiên, Xuân Lôi, Vũ Huyến… đều có mặt trong căn nhà nhỏ bé này. Suốt những năm tháng làm việc bên nhau, Nhật Bằng lặng lẽ làm hết nhiệm vụ như một công chức gương mẫu, không chú ý tới bất cứ chuyện gì khác. Sau một ngày làm việc cho đài, anh có cuộc sống riêng với những ban nhạc, những tổ chức văn nghệ, những sân khấu ca nhạc, phòng trà mà anh cộng tác. Anh không hút thuốc, không uống rượu, khi lái chiếc xe hơi cũ, khi đi xe gắn máy đến nơi làm việc. Trong bộ đồ nhà binh rất gọn gàng, tươm tất, Nhật Bằng vẫn cứ là một thư sinh ngồi ngay ở bàn điện thoại của Ban Thông tin thời sự ngay căn phòng trực của đài…”

“Khúc nhạc ngày xuân” là bản nhạc xuân viết theo điệu swing vui tươi của Nhật Bằng được nhiều người yêu thích với giọng ca của ca sĩ Jo Marcel trong những băng nhạc xuân trước năm 1975. Khi thực hiện album “Xuân nghệ sĩ” ở hải ngoại, nữ ca sĩ Ngọc Minh đã mời Jo Marcel trình bày lại ca khúc xuân gắn liền với tên tuổi của anh.

KHÚC NHẠC NGÀY XUÂN

Ngàn hoa thắm tươi hé môi mừng chào đón xuân
Bầy chim tung cánh bay trên muôn cành cùng hát vang
Tính tang tính tang tiếng đàn vang lời ca mừng xuân vàng
Về cùng ta hoà vui thắm tươị
Tay cầm tay cầm tay đều múa nhịp theo điệu ca cùng hát khúc ca xuân.
Xuân về chim hót ca, hoa nở tình thướt tha
Êm đềm ánh huy hoàng khúc bình minh đang reo vang
Bình minh sáng tươi gieo trên ngàn muôn tia nắng xuân
Hồn tràn đầy ước mơ vui yêu đời lòng đắm say
Nắng xuân chiếu qua lá mờ, in hình trên muôn sóng xanh
Ðang triền miên tựa muôn ánh sao
Chim và hoa cùng ta lạ bước cùng chốn thần tiên hoà khúc hát ca xuân.

HUỲNH DUY LỘC