Đại học Stanford thắng kiện việc giành bộ tài liệu của thư ký Mao Trạch Đông
Nhật ký của Lý Nhuệ (Ly Rui), một trợ lý thân cận của cố lãnh tụ Đảng Cộng sản Trung Quốc Mao Trạch Đông, đã châm ngòi cho cuộc chiến giành quyền kiểm soát phiên bản “lịch sử không chính thức” (Unofficial History) của đảng. Chính con gái của “người trong cuộc” (the insider) này đã tuồn nhật ký của cha ra khỏi Trung Quốc và giao cho Đại học Stanford. Nhưng người vợ góa của ông Lý là bà Trương lại nói chúng bị đánh cắp. “Cuộc chiến” giữa mẹ kế và con chồng bước sang giai đoạn cao trào từ 2021 đến nay đã kết thức với việc thắng kiện của Đại học Stanford, bà Trương người khởi kiện cũng đã qua đời.
Trong 80 năm, Lý Nhuệ, người từng là trợ lý thân cận của Mao Trạch Đông, đã miệt mài viết thư từ và nhật ký để “biên niên” lại chi tiết về những trải nghiệm dài đầy biến động bên trong “trái tim” của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Trước khi ông qua đời vào năm 2019, người con gái có với đời vợ trước đã kịp chuyển bộ tài liệu lưu giữ của cha ra khỏi đất nước và nhờ kho lưu trữ lịch sử Trung Quốc của Đại học Stanford bảo quản.
Trong hàng triệu bản viết tay bằng chữ Hán, ông Lý ghi lại những ngày đầu vào đảng, cuộc cách mạng đưa Đảng Cộng sản lên nắm quyền và những kinh nghiệm của ông trong vị thế thư ký riêng cho họ Mao vào thập niên 1950, cùng với 20 năm bị cải tạo vì làm sai các chính sách kinh tế của Mao.
Đặc biệt quan trọng, các cuốn nhật ký đã ghi lời kể trực tiếp của ông về Thảm sát Thiên An Môn, sự kiện mà ông chứng kiến từ ban công nhìn xuống quảng trường và ghi lại với tên gọi “Black Weekend” (Cuối tuần Đen) bằng tiếng Anh trong nhật ký của mình. Đây là một vấn đề cực kỳ nhạy cảm và hiếm khi được thảo luận ở Trung Quốc.
Ghi chép của ông mô tả việc binh lính nổ súng vào những người biểu tình tập trung tại quảng trường, các xe bọc thép nghiền nát rào chắn do người biểu tình dựng lên, và binh lính bắn vào các tòa nhà xung quanh quảng trường, kể cả tòa nhà nơi ông có mặt.
Là một nhân vật nổi bật của Đảng CSTQ, nổi tiếng với quan điểm cải cách, ông Lý vừa được tôn kính như một lão thành trong đảng, nhưng cũng bị xa lánh vì những lời chỉ trích thẳng thắn, sắc bén nhằm vào các lãnh đạo, gồm cả Tập Cận Bình.
Các bài viết của ông bị kiểm duyệt và sách của ông bị cấm tại Trung Quốc.
Con gái ông, bà Lý Nam Anh, bắt đầu hiến tặng các tài liệu của cha mình cho Đại học Stanford vào năm 2014 khi ông vẫn còn sống.
Năm 2010, ông viết về Mao: “Mao hoàn toàn đi ngược lại hướng mà loài người nên đi!”. Hướng đi của Mao hoàn toàn chống lại các giá trị phổ quát của tự do, dân chủ, tiến bộ trong khoa học, pháp quyền và ngược chiều với loài người. Mười năm của Cách mạng Văn hóa đã đẩy Trung Quốc đến bờ vực của sự sụp đổ hoàn toàn. Ông Lý cũng viết về hai lần gặp Tập Cận Bình vào năm 1984 và 2002; và cuộc thảo luận về vị thế lãnh đạo của ông Tập vào năm 2018 khi Đảng Cộng sản Trung Quốc tìm cách bỏ giới hạn nhiệm kỳ chủ tịch, đồng thời khéo léo nhắc đến một bài viết trên báo nước ngoài có tiêu đề “Democracy is dead” (Nền dân chủ đã chết).
“Bộ tài liệu cá nhân cho thấy ông Lý là người ghi chép trung thực và chăm chỉ, là người xiển dương quan điểm rằng đảng có thể tự cải cách” – học giả nổi tiếng về Trung Quốc Phùng Sùng Nghĩa (Feng Chongyi), hiện làm việc tại Đại học Công nghệ Sydney, người từng gặp ông Lý gần như hàng năm, nhận định: “Chỉ nội việc lưu giữ được bộ tài liệu thực chất này trong khoảng thời gian dài đã là giá trị”.
Người vợ thứ hai của ông Lý Nhuệ, Trương Ngọc Chân, đã đệ đơn kiện người con riêng Lý Nam Anh tại Trung Quốc.
Bà Trương lập luận rằng ông Lý muốn bà quyết định tài liệu nào của ông sẽ được công khai và các cuốn nhật ký này đã được giao cho Đại học Stanford một cách sai trái.
Bà cũng cho biết vì các cuốn nhật ký được công bố công khai có chứa “những vấn đề cá nhân và riêng tư sâu sắc” về cuộc sống của bà với ông Lý, việc công bố đó đã khiến bà “xấu hổ bản thân và tổn thương tinh thần”.
Một tòa án Bắc Kinh đã phán quyết có lợi cho bà và ra lệnh giao trả những cuốn nhật ký cho bà Trương.
Tuy nhiên, phiên tòa bắt đầu ở California vào năm 2024 là một vụ kiện riêng biệt do Đại học Stanford khởi xướng kiện bà Trương tại Mỹ, trong đó trường đại học này yêu cầu được tuyên bố là chủ sở hữu hợp pháp các tài liệu của ông Lý Nhuệ.
Hôm 31/3, các luật sư của Đại học Stanford cho biết ông Lý đã “nói rất rõ trong nhật ký và các cuộc trò chuyện của mình rằng ông muốn các tài liệu lịch sử của mình được bảo tồn và lưu giữ” tại Viện Hoover.
“Chúng tôi rất hài lòng với phán quyết của tòa án, rằng nguyện vọng của ông Lý sẽ được tôn trọng và những tài liệu quan trọng này sẽ vẫn thuộc sở hữu của Hoover và Đại học Stanford, đồng thời tất cả những ai quan tâm đều có thể tiếp cận được.”
Bà Trương đã qua đời trong quá trình xét xử.
(Tổng hợp từ các nguồn)
