Thái tử Iran vạch kế hoạch lật đổ Cộng hòa Hồi giáo, kêu gọi toàn dân biểu tình

Thái tử Iran lưu vong Reza Pahlavi công bố kế hoạch kêu gọi người dân Iran biểu tình và đình công toàn quốc nhằm làm tê liệt chính quyền Cộng hòa Hồi giáo và mở đường cho quá trình chuyển tiếp quyền lực. Ông Pahlavi kêu gọi cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các nước phương Tây, gia tăng áp lực chính trị – kinh tế lên Tehran nhưng phản đối can thiệp quân sự trực tiếp. Tuy được xem là biểu tượng đối lập nổi bật, kế hoạch của ông Pahlavi vẫn gây tranh cãi do mức độ ủng hộ thực tế trong nội bộ Iran còn chưa rõ ràng.

Reza Pahlavi sinh ra trong một thời kỳ đầy biến động. Cha ông, Vua Mohammad Reza Pahlavi, lúc đó đang đối mặt với một trong những bước ngoặt đau đớn nhất trong triều đại kéo dài từ năm 1941 của mình. Trong khoảng năm năm trước và sau khi con trai chào đời vào ngày 31 tháng 10 năm 1960, ông đã tái hôn, bị thúc đẩy bởi nỗi lo lắng về nối dõi dòng tộc và nhu cầu cấp thiết có người kế vị, trong khi phải đối mặt với áp lực kinh tế ngày càng tăng và sự thay đổi xã hội dồn dập. Ông đang trên bờ vực phát động một cuộc Cách mạng Trắng, một chương trình cải cách mang tính bước ngoặt làm thay đổi vĩnh viễn cấu trúc xã hội Iran: từ việc tái phân phối ruộng đất, trao quyền bầu cử cho phụ nữ, mở rộng giáo dục, cho đến việc xóa bỏ có hệ thống các tôn ti trật tự truyền thống.

Làn sóng phản đối những cải cách này, đặc biệt là việc chia lại ruộng đất và trao quyền chính trị cho nữ giới, đã kết tụ quanh Ruhollah Khomeini, một giáo sĩ vốn mờ nhạt, người đã kích động bạo lực đường phố và lợi dụng chủ nghĩa dân túy tôn giáo để trực tiếp thách thức các chương trình cải cách của nhà vua. Giữa tâm điểm của những kỳ vọng và âu lo tột độ ấy, Hoàng hậu Farah đã hạ sinh một người con trai. Cậu bé được đặt tên là Reza và gần như ngay lập tức được sắc phong làm Thái tử.

Chưa đầy hai thập kỷ sau, chính vị giáo sĩ năm nào đã lật đổ chế độ quân chủ để dựng lên một chế độ thần quyền chuyên chế. Thế nhưng lịch sử, với những sự trớ trêu đầy nghiệt ngã, vẫn chưa dừng lại ở đó. Giờ đây, khi nhà nước Cộng hòa Hồi giáo đang phải đối mặt với một mối đe dọa tồn vong chưa từng có từ phong trào phản kháng lan rộng khắp cả nước, Reza lại trỗi dậy như một biểu tượng nhận được sự kỳ vọng lớn lao nhất cho tương lai chính trị của quốc gia này.

Khi sự đàn áp ngày càng leo thang trong những năm gần đây và khát khao thay đổi đã đúc kết thành lời kêu gọi lật đổ chế độ, vai trò của Reza cũng theo đó mà phát triển. Dần dà, dù không phải là không có những quan điểm phản đối, ông bắt đầu được nhìn nhận như một nhân vật có khả năng gắn kết một liên minh rộng lớn cả trong và ngoài Iran, nhằm điều hành quá trình mà giờ đây nhiều người coi là sự sụp đổ tất yếu của chế độ chuyên chế giáo sĩ.

Vào 16/1/2026 tại thủ đô Washington D.C., ông Reza Pahlavi tổ chức họp báo tại Câu lạc bộ Báo chí Quốc gia “National Press Club” kêu gọi Hoa Kỳ và cộng đồng quốc tế hỗ trợ kế hoạch lật đổ chính quyền hiện tại của Iran.

Ông Pahlavi tuyên bố đang ở vị thế “độc nhất vô nhị” để dẫn dắt đất nước Iran qua giai đoạn chuyển tiếp quyền lực nếu chế độ hiện nay sụp đổ.

Mục tiêu của kế hoạch là lật đổ quyền lực của Cộng hòa Hồi giáo Iran – hiện do giới lãnh đạo tôn giáo nắm giữ sau hơn 45 năm.

Ông Pahlavi dự kiến bản thân sẽ đứng ra lãnh đạo giai đoạn chuyển tiếp, ít nhất là cho đến khi một chính quyền mới được thiết lập.

Một số cuộc biểu tình trong nước thậm chí hô khẩu hiệu như Trận chiến cuối cùng này, Pahlavi sẽ trở về “This is the final battle, Pahlavi will return”, phản ánh mong muốn đối với một viễn cảnh mới.

Chiến lược và mục tiêu của ông Reza Pahlavi là kêu gọi toàn dân Iran biểu tình và đình công toàn quốc để “tê liệt quyền kiểm soát” của chính quyền hiện hữu. Chuẩn bị để “chiếm giữ các trung tâm đô thị” và tạo đà cho một sự chuyển tiếp quyền lực.

Vạch ra tầm nhìn về tương lai hậu chế độ, bao gồm thay đổi thể chế chính trị, cải tổ kinh tế và hội nhập quốc tế.

Ngoài ra Reza Pahlavi đang kêu gọi cộng đồng quốc tế, đặc biệt các nước phương Tây, gia tăng áp lực kinh tế và chính trị lên Iran, nhắm vào các lực lượng như Vệ binh Cách mạng.

Tuy nhiên, ông phản đối việc can thiệp quân sự trực tiếp, cho rằng điều này sẽ làm trầm trọng thêm tình hình.

Phản ứng và đánh giá từ nước ngoài

Hoa Kỳ

Một số lãnh đạo nhà Mỹ tỏ ra hoài nghi về sự ủng hộ của người Iran dành cho ông Pahlavi và khả năng lãnh đạo của ông này trong nước, dù ông có thể là một biểu tượng quan trọng của cuộc đối lập.

Nhận định của chuyên gia

Các nhà phân tích cho rằng kế hoạch của ông Pahlavi dường như nhắm nhiều đến việc thu hút sự ủng hộ từ phía các chính trị gia phương Tây, hơn là dựa trên một lực lượng đối lập bên trong cực mạnh tại Iran.

Một số diễn biến quan trọng khác

Sự xuất hiện của các chiến lược hậu chế độ như Dự án Thịnh vượng Iran “Iran Prosperity Project” — một kế hoạch phát triển kinh tế cho một Iran tự do, do phe đối lập đặt ra với sự tham gia của ông Pahlavi và các chuyên gia sau khi chế độ sụp đổ.

Các cuộc biểu tình tiếp tục lan rộng, với ý kiến đa dạng từ cộng đồng người Iran ở nước ngoài — một số ủng hộ ngoại lực, số khác phản đối can thiệp bên ngoài dù mong Iran thay đổi.