Nhật Bản kỷ niệm 81 năm ngày bị Mỹ ném bom nguyên tử và bóng ma tái vũ trang

Hôm nay 6-8, Nhật Bản kỷ niệm 81 năm ngày xảy ra vụ ném bom nguyên tử của Mỹ xuống Hiroshima, sự kiện mở ra kỷ nguyên hạt nhân làm thay đổi hoàn toàn cục diện chiến tranh và địa chính trị hiện đại.

Ba ngày sau vụ ném bom Hiroshima, Mỹ ném quả bom nguyên tử thứ hai xuống Nagasaki, châm ngòi cho chuỗi sự kiện dẫn đến việc Nhật Bản tuyên bố đầu hàng vào ngày 15-8, kết thúc Thế chiến II ở châu Á.

Cho đến nay, đây vẫn là lần duy nhất vũ khí hạt nhân được sử dụng trong chiến tranh. Hơn tám thập kỷ sau, sự kiện đó tiếp tục nêu ra nhiều câu hỏi nhức nhối trong cuộc tranh luận toàn cầu về răn đe hạt nhân, kiểm soát vũ khí, giải trừ quân bị và hậu quả nhân đạo của những loại vũ khí có khả năng hủy diệt khủng khiếp.

Tính đến cuối năm 1945, ước tính khoảng 140.000 người đã thiệt mạng do vụ nổ ban đầu tại Hiroshima – một thành phố quân sự và công nghiệp – cũng như do bỏng, chấn thương và các bệnh liên quan đến phóng xạ.

Ngày 9-8-1945, Mỹ thả quả bom nguyên tử thứ hai mật danh “Fat Man” xuống Nagasaki – thành phố cảng và công nghiệp quan trọng, có các cơ sở đóng tàu và sản xuất vũ khí.

Địa hình miền núi của thành phố đã hạn chế mức độ tàn phá so với Hiroshima, nhưng tác động vẫn cực kỳ thảm khốc.

Quả bom cướp đi sinh mạng của hàng chục nghìn người ngay lập tức hoặc trong những tuần và tháng sau đó. Tính đến cuối năm 1945, ước tính khoảng 74.000 người đã thiệt mạng tại Nagasaki.

Những người ủng hộ quyết định ném bom cho rằng vụ tấn công đã giúp cuộc chiến kết thúc nhanh hơn và ngăn ngừa thương vong lớn hơn cho quân đội Mỹ cũng như dân thường Nhật Bản.

Những người chỉ trích cho rằng Nhật Bản đã suy yếu, có thể thực hiện các phương án thay thế khác, và các vụ ném bom gây ra đau khổ kinh hoàng không thể chấp nhận với dân thường.

Cuộc tranh luận này vẫn là một trong những câu hỏi lịch sử và đạo đức gây tranh cãi nhất của Thế chiến II.

Liệu người Nhật có tái vũ trang bằng vũ khí hạt nhân?

Hiện tại, Nhật Bản không đang sản xuất vũ khí hạt nhân và chính sách chính thức vẫn là không sở hữu, không sản xuất, không cho phép đưa vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ (Ba nguyên tắc phi hạt nhân – Three Non-Nuclear Principles). Tuy nhiên, nước này đang đẩy mạnh “tái vũ trang” theo hướng tăng cường năng lực phòng thủ thông thường, và có một số cuộc thảo luận chính trị về việc xem xét lại nguyên tắc “không cho phép đưa vũ khí hạt nhân vào” (không sở hữu/sản xuất vẫn được khẳng định).

Về tái vũ trang (năng lực phòng thủ thông thường) hiện Nhật Bản đang thực hiện đợt tăng cường quốc phòng lớn nhất sau Chiến tranh Thế giới thứ hai:

Ngân sách quốc phòng liên tục tăng kỷ lục, hướng tới mức khoảng 2% GDP (đã gần đạt hoặc đạt trong một số cách tính vào năm tài chính 2025–2026). Ngân sách năm tài chính 2026 vượt 9 nghìn tỷ yen (khoảng 58 tỷ USD).

Mua sắm và phát triển tên lửa tầm xa (bao gồm Tomahawk, Type-12 cải tiến có tầm bắn ~1.000 km), khả năng phản công (counterstrike), máy bay không người lái, hệ thống phòng không/tên lửa, tàu ngầm, và nâng cấp lực lượng Phòng vệ (SDF).
Nới lỏng một số hạn chế xuất khẩu vũ khí, thành lập bộ chỉ huy liên quân mới, tăng cường hợp tác với Mỹ (mở rộng đối thoại về răn đe mở rộng – extended deterrence).

Lý do chính: Môi trường an ninh xấu đi do Trung Quốc, Triều Tiên (hạt nhân + tên lửa), và Nga.

Đây là sự thích ứng với đe dọa khu vực, vẫn nằm trong khuôn khổ “phòng thủ” theo Điều 9 Hiến pháp (từ bỏ chiến tranh), chứ không phải tái vũ trang theo kiểu quân sự hóa tấn công toàn diện như trước 1945.

Về vũ khí hạt nhân

Chính sách hiện tại: Thủ tướng Sanae Takaichi (tính đến tháng 8/2026) nhiều lần khẳng định chính phủ “kiên định duy trì” Ba nguyên tắc phi hạt nhân. Ngày 6/8/2026 (kỷ niệm 81 năm Hiroshima), bà tái khẳng định cam kết này.

Tuy nhiên ình hình có thể thay đổi nếu đe dọa leo thang mạnh hoặc niềm tin vào liên minh Mỹ-Nhật suy giảm, nhưng hiện tại rào cản chính trị, dư luận và quốc tế vẫn rất cao.

Chính phủ Nhật đang xem xét lại các chính sách quốc phòng then chốt và cân nhắc việc sửa đổi các nguyên tắc phi hạt nhân giữa bối cảnh trật tự thế giới bất ổn. Thủ tướng Sanae Takaichi lập luận rằng việc từ chối cho phép các quốc gia khác đặt vũ khí hạt nhân của họ trên lãnh thổ Nhật Bản ngày càng trở nên phi thực tế nếu nước này vẫn muốn được chiếc ô hạt nhân của Mỹ bảo vệ. Tại buổi lễ ở Hiroshima mà bà tham dự, Takaichi đã tránh đưa ra bất kỳ tuyên bố rõ ràng nào về vấn đề này. Bộ trưởng Quốc phòng của bà, Shinjiro Koizumi, gần đây đã nói rằng vấn đề này nên được đem ra tranh luận “mà không có bất kỳ vùng cấm nào.”