Bên trong một nhà tù giam giữ các tù binh ngoại quốc đánh thuê cho Nga

“Tập hợp”, tiếng ai đó hét lên trong hành lang nhà tù, xé tan bầu không khí tĩnh lặng. Những tiếng xì xào vang lên từ những bức tường trắng, lối cầu thang chật kín tù binh đủ quốc tịch, từ Ai Cập, Trung Quốc, Cameroon, Kenya, đến Italy.

Họ bị bắt khi đang chiến đấu cho Nga và bị giam trong một nhà tù bí mật ở miền tây Ukraine. Tù binh mới vào được phát vài món đồ gồm áo phông, áo khoác, quần dài, tất cả đều có màu xanh dương. Ngoài ra, họ còn được phát bàn chải đánh răng, xà phòng và khăn tắm.

Eric, người Togo (quốc gia Tây Phi), đang trò chuyện bằng tiếng Nga bập bẹ trên hành lang với một bạn tù người Nigeria và người Trung Quốc. 5 năm trước, anh rời thủ đô Lome của Togo sang Nga học đào tạo về chuyên khoa thần kinh, với mục tiêu có tấm bằng bác sĩ đi kèm cơ hội nhập tịch Nga.

Bị hấp dẫn bởi mức lương cao gấp 10 lần nếu gia nhập quân đội Nga so với mức thu nhập nếu quay về Togo, anh quyết định sang Ukraine chiến đấu cho Nga.

“Ngay từ đầu, tôi hiểu rõ mình đang dấn thân vào điều gì”, anh nói, cho biết bản thân và bạn tù người Nigeria cảm thấy lý do mà Điện Kremlin đưa ra thuyết phục.

“Tôi không thấy phiền khi Nga kiểm soát vùng đất của người Ukraine”, Eric nói. “Tôi thực sự không biết rõ lịch sử giữa hai nước”.

Theo Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI), trên mạng xã hội các nước châu Phi nói tiếng Pháp ngập tràn quảng cáo nhận ngay tiền thưởng 2.700 USD và mức lương tháng 2.900 USD kèm cơ hội nhập tịch Nga nếu ký hợp đồng chiến đấu cho quân đội Nga.

Kể từ tháng 11/2025, Nga đã đơn giản hóa quy định nhập tịch hoặc cấp giấy phép cư trú cho đàn ông ngoại quốc trong độ tuổi 18-65 đăng ký chiến đấu cho quân đội Nga.

Một số công dân châu Phi nói với AFP rằng họ bị cưỡng ép hoặc lừa gia nhập quân đội Nga. Tuy nhiên, Eric cho rằng nguyên nhân là do họ “thiếu hiểu biết” hoặc trình độ tiếng Nga kém.

“Đó là vì họ không hiểu, họ nghĩ mình đang bị ép buộc”, Eric nói.

Tiếng Nga của anh đã cải thiện hơn trong thời gian ngồi tù, nhờ việc tiếng Nga trở thành ngôn ngữ chung của các tù nhân. Phải đến khi bị Ukraine bắt làm tù binh, Eric mới gọi điện từ nhà tù để thông báo với cha việc mình đã đi lính.

“Ông ấy đã mắng tôi một trận”, anh cười, nói. “Còn mẹ tôi? Tôi thậm chí không dám gọi cho bà”.

Các tù nhân xếp hàng, tay để sau lưng và đầu cúi thấp, khi đi qua hành lang treo đầy ảnh chân dung những người nổi tiếng ở Ukraine, để tới nhà ăn dùng bữa trưa.

Họ ngồi thành nhóm 4 người, ăn thật nhanh và khi kết thúc, đứng dậy đồng thanh hô: “Cảm ơn vì bữa ăn”. Vào buổi chiều, một số người làm trong xưởng đóng bàn ghế, nhận một khoản thù lao nhỏ.

Bên ngoài nhà ăn là Giuseppe, đầu bếp pizza 52 tuổi người Italy. 8 năm trước, ông rời quê hương Campania để cùng vợ, người Nga, tới Siberia sinh sống. Ông cho hay lý do rời quê là “giá sinh hoạt tăng vọt”, dù truyền thông Italy đưa tin Giuseppe bỏ trốn để tránh bị xét xử tội xâm hại trẻ em.

Sau khi Nga mở chiến dịch tại Ukraine vào cuối tháng 2/2022, ông nhìn thấy quảng cáo tuyển người nấu ăn cho quân đội Nga ở tiền tuyến qua tivi. Ba tháng sau, một quả pháo bắn trúng căn bếp của ông, khiến Giuseppe mất 4 ngón chân và đầu hàng khi lính Ukraine ập tới.

Wediwela, người Sri Lanka, cho hay ban đầu “chỉ muốn làm việc” ở Nga. Trong phòng giam ở cùng đồng hương, anh cười và nói tiếng Anh ngắt quãng, khi giới thiệu cuốn sổ nhật ký nhỏ.

Anh lên án chiến sự đã “tàn phá cuộc sống của con người” và “hủy hoại tương lai trẻ em”, nhưng cho rằng bên có lỗi là phương Tây, khi châm ngòi cuộc chiến vì ghen tị với “sự trỗi dậy của Nga”.

“Nếu đất nước nơi tôi sinh ra có môi trường tốt, tôi đã không phải thực hiện hành trình như thế này”, nhật ký có đoạn.

Đến giờ tập thể dục, đám đông tập trung ở sân nhà tù có cả già lẫn trẻ, tất cả đều cạo trọc đầu. Vài người hút thuốc, vài người trò chuyện, đa phần đứng im lặng.

Aziz, người Uzbekistan, nói rằng anh bị cảnh sát Nga “gài bẫy”, cáo buộc anh buôn bán ma túy và bị ép ký hợp đồng chiến đấu cho Nga nếu không muốn đi tù 18 năm. Nga chưa lên tiếng về cáo buộc này.

“Họ hứa hẹn tôi sẽ được làm lái xe”, anh nói. “Nhưng tôi thậm chí không nhận được xu nào”, Aziz nói.

Để tránh phải ra trận, anh cố ý giẫm lên một quả mìn có biệt danh Cánh hoa, loại mìn rải rác khắp chiến trường. “Tôi nghe nói người bị thương sẽ được đưa thẳng về Nga”, Aziz cho hay.

Quả mìn không phát nổ. Anh chọn phương án thứ hai là giơ tay đầu hàng trước một máy bay không người lái của Ukraine và đi theo thiết bị tới nơi đóng quân của quân đội Ukraine.

“Tôi đã chỉ cho họ vị trí của quân Nga trên bản đồ”, anh nhỏ giọng nói.

Nga và Ukraine đều cáo buộc lẫn nhau ngược đãi tù binh chiến tranh. Một tù binh trong nhà tù ở miền tây Ukraine cho hay bị quản giáo lăng mạ, phân biệt chủng tộc, nhưng phía Ukraine phủ nhận.

Kiev cho hay khoảng 7% binh lính mà lực lượng Ukraine bắt được là công dân nước ngoài, đến từ khoảng 40 quốc gia.

“Nga không quan tâm đến việc trao đổi họ, chính phủ của những nước này cũng vậy”, Petro Yatsenko, phát ngôn viên trung tâm điều phối tù binh của Ukraine cho biết. “Họ có thể bị giam nhiều tháng, thậm chí nhiều năm”.

Aziz là một trong số ít người được đề nghị trả tự do trong một cuộc trao đổi. Anh đã từ chối vì sợ bị trả thù. Những người khác hy vọng vào kế hoạch chấm dứt xung đột mà Mỹ đề ra. Theo đó, hai bên sẽ trả tự do cho toàn bộ tù binh chiến tranh.

Giuseppe muốn quay lại Nga nếu được thả. Eric cũng vậy. “Khi tôi nói với bố, ông ấy lại mắng tôi tiếp”, anh cười.

Wediwela dự định trở về Sri Lanka để đoàn tụ với vợ con. Nhưng hy vọng của anh đang phai dần.

“Sống một cuộc đời mà giống như đã chết thì có ý nghĩa gì chứ?”, anh viết trong nhật ký. “Hãy treo cổ tôi đi, giết tôi đi. Tôi sẵn sàng rồi”.

Theo AFP