Ông Trump muốn chấm dứt cuộc cách mạng do Fidel Castro khởi xướng nhưng liệu Mỹ và Cuba có thể đạt được thỏa thuận?

Donald Trump muốn chúng ta tin rằng một thỏa thuận với Cuba sắp đạt được. Sau tuần vừa qua, tôi không còn chắc chắn nữa.

“Họ không có năng lượng. Họ không có tiền. Họ đang gặp rắc rối lớn,” ông Trump nói, giải thích lý do tại sao ông tin rằng chính phủ Cuba đang tuyệt vọng tìm kiếm một thỏa thuận để cứu đất nước.

Ông Trump nói đúng rằng Havana đang chịu áp lực nặng nề nhất kể từ cuộc khủng hoảng tên lửa năm 1962, khi việc Mỹ xâm lược hòn đảo này dường như là điều chắc chắn sẽ xảy ra.

Giờ đây, cũng như trước đây, Cuba phải đối mặt với sự phong tỏa của Mỹ. Thông qua hành động quân sự ở Venezuela và các mối đe dọa áp thuế đối với Mexico, Trump đã ngăn chặn dầu mỏ vào đảo quốc này, làm tê liệt nền kinh tế vốn đã bị kìm hãm bởi những hạn chế tai hại của chính phủ cộng sản đối với ngành công nghiệp tư nhân.

Ngoại trưởng của Trump, Marco Rubio, một người Mỹ gốc Cuba và là người chỉ trích gay gắt giới lãnh đạo của hòn đảo, đang dẫn đầu các cuộc đàm phán với Havana. Ông đã chuẩn bị cho thời khắc này suốt cả sự nghiệp của mình.

Vào giữa tháng Giêng – khi Cuba nhận được thi hài của 32 binh sĩ đã hy sinh khi bảo vệ Nicolás Maduro trong cuộc tấn công của Mỹ bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela – tôi đã nghe Tổng thống Cuba Miguel Diaz-Canel tuyên bố tại một cuộc biểu tình lớn trước Đại sứ quán Mỹ ở Havana rằng chính phủ sẽ không nhượng bộ chính quyền Trump.

Nhưng rồi, khi lệnh phong tỏa dầu mỏ gây thiệt hại nặng nề cho người dân Cuba vốn đã gặp nhiều khó khăn, những dấu hiệu về một thỏa thuận bắt đầu xuất hiện.

Sau nhiều tuần đồn đoán và thông tin rò rỉ ở Washington, Cuba đã xác nhận các cuộc đàm phán đang được tiến hành. Chính phủ đã trả tự do cho 51 tù nhân, một số người trong số họ bị giam giữ vì phản đối chính phủ, và công bố những cải cách được chờ đợi từ lâu, dù vẫn còn hạn chế về phạm vi, cho phép người Cuba sống ở nước ngoài đầu tư vào hòn đảo này.

Trong một chương trình truyền hình, Diaz-Canel với vẻ mặt mệt mỏi đã liên tục lắc lư qua lại và thừa nhận các cuộc đàm phán tương tự, điều mà chính phủ của ông đã phủ nhận chỉ vài ngày trước đó.

Ông nói: “Mỗi khi quan hệ với Hoa Kỳ trở nên căng thẳng, chúng tôi đều nỗ lực tìm kiếm các kênh đối thoại”.

Rồi cũng nhanh chóng như khi các cuộc đàm phán được xác nhận, Trump dường như đã dập tắt mọi hy vọng chúng có thể dẫn đến kết quả nào đó.

‘Vinh dự chiếm Cuba’

Hôm thứ Hai, khi Cuba đang trải qua tình trạng mất điện trên toàn quốc, Trump, cùng với Rubio tại Phòng Bầu dục, tuyên bố: “Tôi tin rằng mình sẽ có vinh dự được tiếp quản Cuba. Đó là một vinh dự lớn, ý tôi là, dù tôi giải phóng nó hay chiếm lấy nó. Tôi nghĩ tôi có thể làm bất cứ điều gì mình muốn với nó.”

Ông Rubio dường như đã xác nhận những thông tin trước đó trên tờ The Miami Herald và The New York Times rằng chính quyền đang yêu cầu bà Diaz-Canel và các quan chức khác bị coi là trở ngại cho sự thay đổi phải từ chức.

“Những người đang nắm quyền không biết cách khắc phục (nền kinh tế Cuba)”, Rubio nói. “Vì vậy, họ phải tìm người mới để lãnh đạo. Đó là điều cần phải xảy ra.”

Ông Trump cũng bàn tán về “thời tiết tuyệt vời” của Cuba, đồng thời đưa ra tuyên bố kỳ lạ và sai sự thật rằng hòn đảo này, chỉ cách Florida 90 dặm, “không nằm trong vùng bão”.

Những phát ngôn đó càng làm lợi cho phe cứng rắn ở Cuba, những người từ lâu đã khẳng định mục tiêu cuối cùng của Mỹ là sáp nhập hòn đảo của họ.

Chính phủ Cuba nhanh chóng phản bác lại những tuyên bố của Trump, với việc Diaz-Canel đăng tải trên X: “Trước kịch bản tồi tệ nhất, Cuba vẫn luôn tin tưởng vào một điều chắc chắn: bất kỳ kẻ xâm lược bên ngoài nào cũng sẽ đụng độ với một sức kháng cự bất khả xâm phạm.”

Các quan chức cho biết, việc để Mỹ lựa chọn người lãnh đạo hòn đảo này tương đương với việc đầu hàng và sẽ không được xem xét.

“Cả tổng thống lẫn vị trí lãnh đạo nào ở Cuba đều không phải là vấn đề để thương lượng với Hoa Kỳ”, nhà ngoại giao hàng đầu của Cuba phụ trách các vấn đề Hoa Kỳ, Carlos Fernández De Cossio, nói với các phóng viên tại Havana hôm thứ Sáu.

Những lời đe dọa của Trump và lệnh phong tỏa dầu mỏ dường như đã đoàn kết các quan chức Cuba và những người ủng hộ chính phủ, trong khi chính quyền của ông lại đang cố gắng chia rẽ nội bộ phe cánh của họ.

“Lời khẳng định của chính phủ (Cuba) rằng lệnh cấm vận của Mỹ là nguyên nhân gây ra vấn đề đã trở nên thiếu thuyết phục, bởi vì họ đã đưa ra lập luận đó trong nhiều năm qua,” William LeoGrande, một giáo sư tại Đại học American, nói với CNN.

“Tất nhiên, đúng là lệnh cấm vận kinh tế của Mỹ đã gây ảnh hưởng rất lớn đến nền kinh tế Cuba, nhưng người ta bắt đầu đổ lỗi cho những sai lầm của chính phủ.”

Cứ tiếp tục trò chuyện — và câu giờ.

Bất chấp căng thẳng leo thang và những bình luận hiếu chiến của Trump, các quan chức Cuba cho biết họ sẽ tiếp tục đàm phán.

“Chúng tôi cũng sẽ sẵn sàng cho một cuộc đối thoại nghiêm túc và có trách nhiệm với chính phủ Hoa Kỳ, mà không can thiệp vào công việc nội bộ hoặc vào hệ thống chính trị, kinh tế và xã hội của mỗi bên”, Ngoại trưởng Bruno Rodríguez Parrilla phát biểu hôm thứ Bảy tại một diễn đàn dành cho các quốc gia Mỹ Latinh, Caribe và châu Phi.

Chiến lược của Cuba dường như là tiếp tục đàm phán để câu giờ, thậm chí có thể đến tận cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào tháng 11 khi đảng Dân chủ có thể giành lại quyền kiểm soát Quốc hội. Không rõ họ thực sự có bao nhiêu thời gian — cả Venezuela và Iran đều đang thảo luận với Mỹ khi Trump ra lệnh tấn công các nước này.