Trump áp thuế lên các đối tác thương mại của Iran trong bối cảnh số người biểu tình tăng vọt.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố áp thuế 25% đối với bất kỳ quốc gia nào giao dịch với Iran, gia tăng áp lực trong bối cảnh một nhóm nhân quyền ước tính cuộc đàn áp các cuộc biểu tình đã khiến ít nhất 648 người thiệt mạng.

Giới chức Iran khẳng định họ đã giành lại quyền kiểm soát sau nhiều đêm biểu tình quy mô lớn trên toàn quốc kể từ thứ Năm, những cuộc biểu tình này đã tạo ra một trong những thách thức lớn nhất đối với giới lãnh đạo tôn giáo kể từ cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979 lật đổ chế độ Shah.

Tuy nhiên, các nhóm nhân quyền cáo buộc chính phủ sử dụng đạn thật chống lại người biểu tình và che giấu quy mô của cuộc đàn áp bằng cách cắt mạng internet, điều này đã kéo dài hơn bốn ngày.

Hiện các cuộc gọi điện thoại quốc tế đã được nối lại ở Iran sau nhiều ngày bị chặn, một phóng viên của AFP tại Tehran cho biết hôm thứ Ba, nhưng chỉ có thể thực hiện các cuộc gọi đi.

Ông Trump, người đã nhiều lần đe dọa Iran bằng can thiệp quân sự, cho biết trong một bài đăng trên mạng xã hội hôm thứ Hai rằng các loại thuế mới sẽ “ngay lập tức” ảnh hưởng đến các đối tác thương mại của nước cộng hòa Hồi giáo này, những người cũng đang làm ăn với Hoa Kỳ.

“Lệnh này là cuối cùng và không thể thay đổi,” ông viết, mà không nêu rõ lệnh này sẽ ảnh hưởng đến ai.

Theo cơ sở dữ liệu kinh tế Trading Economics, các đối tác thương mại chính của Iran là Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Iraq.

Nhà Trắng hôm thứ Hai cho biết ông Trump vẫn “không e ngại” việc sử dụng lực lượng quân sự chống lại Iran, nhưng đang theo đuổi con đường ngoại giao như một biện pháp ưu tiên hàng đầu.

– Các vụ giết người quy mô lớn –

Tổ chức phi chính phủ Iran Human Rights (IHR) có trụ sở tại Na Uy cho biết họ đã xác nhận 648 người thiệt mạng trong các cuộc biểu tình, trong đó có 9 trẻ vị thành niên, nhưng cảnh báo rằng số người chết thực tế có thể cao hơn nhiều – “theo một số ước tính, hơn 6.000 người”.

Tổ chức IHR cho biết việc tắt internet đã khiến “việc xác minh độc lập các báo cáo này trở nên vô cùng khó khăn”, đồng thời ước tính có khoảng 10.000 người đã bị bắt giữ.

Tổ chức Human Rights Watch cho biết: “Chính quyền Iran đã tăng cường đáng kể chiến dịch đàn áp đẫm máu đối với người biểu tình kể từ ngày 8 tháng 1, với những báo cáo đáng tin cậy cho rằng lực lượng an ninh đang tiến hành các vụ giết người quy mô lớn trên khắp đất nước”.

Truyền thông nhà nước Iran cho biết hàng chục thành viên lực lượng an ninh đã thiệt mạng, và các đám tang của họ đã biến thành những cuộc biểu tình lớn ủng hộ chính phủ. Chính quyền đã tuyên bố ba ngày quốc tang cho những người thiệt mạng.

Phát biểu với Al Jazeera, Ngoại trưởng Abbas Araghchi khẳng định rằng chính phủ đã “đối thoại” với những người biểu tình trong giai đoạn đầu của phong trào và internet chỉ bị cắt “sau khi chúng tôi đối phó với các hoạt động khủng bố và nhận ra rằng mệnh lệnh đến từ bên ngoài đất nước”.

Đáp lại những lời đe dọa của Trump, ông nói thêm: “Chúng tôi đã chuẩn bị cho mọi tình huống có thể xảy ra và chúng tôi hy vọng Washington sẽ lựa chọn một phương án khôn ngoan. Cho dù họ chọn phương án nào, chúng tôi cũng đã sẵn sàng.”

– ‘Những ngày cuối cùng’ –

Hôm thứ Hai, chính phủ tìm cách giành lại quyền kiểm soát đường phố bằng các cuộc biểu tình quy mô lớn trên toàn quốc mà lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei ca ngợi là bằng chứng cho thấy phong trào biểu tình đã bị đánh bại, như một lời “cảnh báo” gửi tới Hoa Kỳ.

Nắm quyền từ năm 1989 và hiện đã 86 tuổi, Khamenei đã phải đối mặt với những thách thức đáng kể, gần đây nhất là cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6 chống lại Israel, dẫn đến việc các quan chức an ninh cấp cao bị giết và buộc ông phải lẩn trốn.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz phát biểu trong chuyến thăm Ấn Độ: “Khi một chế độ chỉ có thể duy trì quyền lực bằng bạo lực, thì về cơ bản nó đã kết thúc. Tôi tin rằng chúng ta đang chứng kiến ​​những ngày và tuần cuối cùng của chế độ này.”

Tuy nhiên, các nhà phân tích đã cảnh báo rằng còn quá sớm để dự đoán sự sụp đổ ngay lập tức của hệ thống thần quyền, chỉ ra những đòn bẩy đàn áp mà giới lãnh đạo nắm giữ, bao gồm cả Lực lượng Vệ binh Cách mạng (IRGC), lực lượng có nhiệm vụ bảo vệ cuộc cách mạng Hồi giáo.

“Những cuộc biểu tình này có thể nói là thách thức nghiêm trọng nhất đối với nền cộng hòa Hồi giáo trong nhiều năm qua, cả về quy mô lẫn những yêu cầu chính trị ngày càng rõ ràng”, Nicole Grajewski, giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế Sciences Po ở Paris, nói với AFP.

Bà cho rằng vẫn chưa rõ liệu các cuộc biểu tình có lật đổ được giới lãnh đạo hay không, đồng thời chỉ ra “sức mạnh và khả năng phục hồi to lớn của bộ máy đàn áp Iran”.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã ra tuyên bố lên án “bạo lực nhà nước nhắm mục tiêu bừa bãi vào phụ nữ và nam giới Iran, những người dũng cảm đòi hỏi được tôn trọng các quyền của họ”.

Đạo diễn phim người Iran từng đoạt giải thưởng Jafar Panahi nói với đài truyền hình France Inter: “Người dân Iran ngày nay không có khả năng tự vệ, và bất chấp tất cả, họ vẫn xuống đường biểu tình.”

Reza Pahlavi, con trai của cựu quốc vương Iran đang sống tại Mỹ và là người thường xuyên lên tiếng kêu gọi biểu tình, cho biết Trump là người “nói được làm được” và “biết rõ những gì đang bị đe dọa”.

“Giới hạn đỏ đã được vạch ra rõ ràng đã bị chế độ này vượt qua.”