Vụ thanh trừng tướng Trương Hựu Hiệp của Tập Cận Bình
TVN
Ngày 31/1, tờ “Giải phóng quân báo” đăng xã luận kết tôi Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập, mở đầu, bài báo viết: “Trung ương Đảng quyết định lập án điều tra, thẩm tra đối với các vấn đề bị tình nghi vi phạm kỷ luật, pháp luật nghiêm trọng của Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập. Việc kiên quyết điều tra, xử lý Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập là thành quả quan trọng của công cuộc quản lý nghiêm và toàn diện Đảng, là thắng lợi lớn của cuộc đấu tranh chống tham nhũng; thể hiện rõ quyết tâm và năng lực của Đảng và quân đội; có ý nghĩa quan trọng đối với việc thúc đẩy quân đội nhân dân nhổ bỏ tận gốc tàn dư độc hại, thực hiện “thay lông đổi cánh”, tái sinh và phát triển.
Tờ này liệt kê “bảy tội trạng nghiêm trọng” của Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập, bao gồm:
- Phụ lòng tin và kỳ vọng của Trung ương Đảng và Quân ủy Trung ương một cách nghiêm trọng;
- Vi phạm nghiêm trọng cơ chế chỉ huy tập trung, trong đó chủ tịch Quân ủy Trung ương giữ vai trò quyết định tối cao;
- Tiếp tay cho các vấn đề chính trị và tham nhũng, làm suy yếu sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng đối với quân đội và đe dọa nền tảng cầm quyền của Đảng;
- Làm tổn hại hình ảnh và uy tín của Quân ủy Trung ương;
- Gây tác động nghiêm trọng đến nền tảng chính trị – tư tưởng, ảnh hưởng sự đoàn kết và tiến bộ của toàn thể cán bộ, chiến sĩ trong quân đội;
- Gây thiệt hại lớn đối với công tác xây dựng chính trị, môi trường chính trị và năng lực tác chiến của quân đội;
- Gây ảnh hưởng tiêu cực nghiêm trọng đối với đảng, nhà nước và quân đội.
Trước đó, khoảng ngày 20/1, tin đồn ông Trương Hựu Hiệp có thể bị điều tra lan truyền nhanh chóng. Đến ngày 24/1, Bộ Quốc phòng Trung Quốc vội vàng ra tuyên bố ngắn gọn, cho biết Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp “nghi ngờ vi phạm kỷ luật nghiêm trọng” bị lập án điều tra. Ông Trương Hựu Hiệp là một trong những nhân vật quân sự quyền lực nhất bị thanh trừng trong lịch sử ĐCSTQ.
Cả Tập Cận Bình và ông Trương Hựu Hiệp đều thuộc thế hệ “hồng nhị đại” (con cháu cách mạng), và là bạn cũ từ lâu. Trương lớn hơn Tập 3 tuổi.
Cha của ông Trương Hựu Hiệp và cha của ông Tập Cận Bình đều sinh ra ở tỉnh Thiểm Tây và là đồng minh. Thời trẻ, họ từng là chiến hữu tại Tây Bắc cục Trung ương ĐCSTQ.
“Trương Hựu Hiệp từng đóng vai trò cầu nối giao tiếp giữa Tập Cận Bình và các nguyên lão Đảng, đồng thời là người cân bằng chính trị. Cuối cùng ông rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan,” Theo nhà báo kỳ cựu Katsuji Nakazawa của Nikkei Asia nhận định. “Có lẽ ông chưa từng nghĩ mình sẽ đối mặt với số phận tương tự cựu Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Lâm Bưu.”
Lâm Bưu từng được coi là người kế vị Mao Trạch Đông về mặt quân sự và chính trị, đã tử nạn trong vụ máy bay rơi ở Mông Cổ năm 1971. Trước đó, ông đột ngột bị Mao Trạch Đông gắn mác “phần tử phản loạn”.
Tháng 11/2012, ngay trước khi nhậm chức Tổng Bí thư Trung ương Đảng, ông Tập Cận Bình đột ngột biến mất khỏi tầm mắt công chúng và nhập viện 2 tuần.
Lúc đó, nền tảng quyền lực của ông chưa vững chắc. Trong khoảng thời gian này, ông Tập đã gặp gỡ các “Thái tử đảng” và “hồng nhị đại” khác, trong đó có ông Trương Hựu Hiệp, để tranh thủ sự ủng hộ cho chiến dịch chống tham nhũng mạnh tay mà ông sắp phát động.
Theo bà Nakazawa, trong thời gian giữ chức vụ cao nhất trong quân đội, ông Trương Hựu Hiệp cũng đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa ông Tập Cận Bình và các nguyên lão Đảng. Ông có uy tín lớn trong quân đội, đồng thời dám đưa ra những phê bình mang tính xây dựng đối với ông Tập.
Tại Đại hội 20 Đảng Cộng sản Trung Quốc tháng 10/2022, ông Trương Hựu Hiệp 72 tuổi tiếp tục được giữ lại chức vụ.
Bà Nakazawa dẫn nguồn nội bộ Đảng cho biết, quyết định cuối cùng để ông Trương Hựu Hiệp ở lại là của ông Tập Cận Bình, nhưng ông nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ các nguyên lão Đảng. Đây được xem là kết quả thỏa hiệp giữa ông Tập và nguyên lão, đồng thời là lý do đằng sau quyết định nhân sự bất thường này.
Tại Đại hội 20, Phó Thủ tướng Hồ Xuân Hoa – được coi là “ngôi sao sáng mai” – bị giáng chức từ Ủy viên Bộ Chính trị xuống Ủy viên Trung ương thông thường. Đồng thời, cựu Tổng Bí thư Hồ Cẩm Đào bị ép rời hội trường dưới sự chứng kiến của đông đảo truyền thông.
“Các nguyên lão Đảng đã ở thế yếu trong cuộc đấu với Tập, họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chịu đựng những hành động này,” bà Nakazawa viết. “Nhưng họ kiên quyết ủng hộ Trương Hựu Hiệp làm cầu nối và người cân bằng chính trị giữa hai bên, nhằm ngăn Tập Cận Bình hoàn toàn độc đoán.”
Mùa hè và thu năm 2023, quan hệ giữa ông Tập Cận Bình và ông Trương Hựu Hiệp bắt đầu xuất hiện vết nứt. Khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Lý Thượng Phúc đột ngột biến mất khỏi tầm mắt công chúng, sau đó bị miễn nhiệm.
Ông Lý Thượng Phúc là người do ông Trương Hựu Hiệp đề cử làm Bộ trưởng Quốc phòng, nhưng chỉ giữ chức vài tháng đã bị tuyên bố “ngã ngựa”. Ngay trước khi ông Lý Thượng Phúc bị thanh trừng, hai lãnh đạo cao nhất của Lực lượng Tên lửa – bao gồm Tư lệnh Lý Ngọc Siêu – cũng bị điều tra.
Lúc đó, một số người dự đoán rằng trong quá trình ông Tập Cận Bình chỉnh đốn quân đội, ông sớm muộn cũng sẽ quyết liệt với ông Trương Hựu Hiệp.
Lực lượng Tên lửa được thành lập năm 2015, kế thừa Quân chủng Thứ hai, chịu trách nhiệm kho vũ khí hạt nhân và tên lửa của ĐCSTQ.
Từ tháng 11/2024, các trợ thủ thân cận nhất của ông Tập trong quân đội – đặc biệt là nhóm “Phúc Kiến bang” – lần lượt bị thanh trừng vì nhiều lý do. Thậm chí một số thế lực chính trị không thân cận với ông Tập cũng công khai vạch trần hành vi sai trái của các thành viên quân đội này.
Gần như cùng lúc, một khẩu hiệu chính trị 16 chữ dường như bất lợi cho ông Tập bắt đầu lan truyền trong quân đội: “Tập thể lãnh đạo, dân chủ tập trung, cá biệt thảo luận, hội nghị quyết định”.
Khẩu hiệu này nhấn mạnh phải thực hiện dân chủ tập trung dưới chế độ lãnh đạo tập thể, các vấn đề quan trọng phải thảo luận cá biệt kỹ lưỡng, quyết định phải được đưa ra tại hội nghị.
Báo Giải phóng Quân – cơ quan ngôn luận của Quân ủy Trung ương – cũng đăng bài bình luận liên quan. Dù 4 nguyên tắc này đã được ghi vào Điều lệ Đảng từ thời ông Tập Cận Bình năm 2012, nhưng nhiều năm qua ít được nhắc đến.
Do Tập Cận Bình và vòng tròn cốt cán ngày càng lo ngại về những động thái đáng lo ngại của Tướng Trương Hựu Hiệp dưới sự ủng hộ của nguyên lão Đảng. Đồng thời, cuộc điều tra hậu trường về vụ bê bối Lực lượng Tên lửa đã bước sang năm thứ ba. Sau đó, ông Tập đột ngột phát động điều tra ông Trương Hựu Hiệp.
Trên tờ The Diplomat, Tiến sĩ Zi Yang – học giả từ Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS), Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore, chuyên nghiên cứu về quốc phòng và tình báo Trung Quốc – gợi ý năm khía cạnh để hiểu rõ các cuộc thanh trừng trong quân đội Trung Quốc, gồm: chống tham nhũng, xung đột phe phái, một nhà lãnh đạo độc đoán đang già đi, kinh nghiệm quân sự hạn chế và tiền lệ các cuộc thanh trừng thành công.
Tác giả cho rằng tham nhũng dường như là một cách giải thích không thuyết phục trong trường hợp ông Trương Hựu Hiệp, bởi nó thậm chí còn không được nêu trong thông báo chính thức của chính quyền Trung Quốc về nguyên nhân ông Trương bị điều tra.
Dù không biết chính xác động cơ đằng sau việc thanh trừng ông Trương và ông Lưu là gì, tác giả nhận định rằng nhiều khả năng chúng xuất phát từ sự kết hợp giữa các xung đột cá nhân, được tiếp sức bởi cảm giác bất an ngày càng gia tăng của ông Tập gắn với tuổi tác và kinh nghiệm quân sự hạn chế, cùng với sự tự tin ngày càng lớn của ông trong việc sử dụng thanh trừng như một công cụ để củng cố quyền lực.
“Nói cách khác, căng thẳng giữa ông Tập, ông Trương và ông Lưu có thể đã leo thang đến mức không thể hàn gắn, dẫn tới sự đổ vỡ hoàn toàn trong quan hệ giữa các bên,” tác giả Zi Yang viết.
Theo nhà nghiên cứu này, giống như nhiều nhà lãnh đạo cứng rắn lớn tuổi khác, ông Tập có thể ngày càng trở nên đa nghi với những người xung quanh – điều này càng bị khuếch đại bởi sự lo âu thường trực liên quan đến lòng trung thành của đội ngũ sĩ quan chuyên nghiệp, do ông thiếu gắn kết với nhóm nội bộ này.
Do đó, khi các sĩ quan quân đội chuyên nghiệp bày tỏ quan điểm bất đồng, việc này đã kích hoạt thêm cảm giác bất an và mất lòng tin.
“Dù theo cách nào, việc loại bỏ cả ông Trương và ông Lưu khỏi các vị trí cấp cao là một diễn biến bất thường, với những hệ quả nghiêm trọng trong thời gian tới,” tác giả nhận định.
