Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Tín hiệu quan trọng với Đông Nam Á

Đảng Dân chủ đang có khả năng giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới. Nếu điều này xảy ra, các nước Đông Nam Á phụ thuộc vào xuất khẩu sang thị trường Mỹ rộng lớn có thể nhìn thấy một tia hy vọng.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ – trong đó một phần ba Thượng viện và toàn bộ Hạ viện được bầu lại – sẽ diễn ra vào ngày 3/11. Dù kết quả khó tạo ra tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến Đông Nam Á, đây sẽ là một chỉ báo quan trọng giúp dự đoán cách khu vực này sẽ trải qua hai năm còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Trump, đặc biệt về chính sách thương mại.

Lịch sử cho thấy đảng nắm quyền Nhà Trắng (trong trường hợp này là đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump) thường chịu thiệt hại nặng nề ở Quốc hội trong bầu cử giữa nhiệm kỳ. Dù tổng thống không có tên trên phiếu bầu, cử tri thường xem đây như cuộc trưng cầu dân ý về người đang cầm quyền.

Hiện đảng Cộng hòa đang nắm đa số ở cả hai viện. Dù số liệu thăm dò tại Mỹ không còn đáng tin cậy như trước, mọi dấu hiệu đều cho thấy đảng Cộng hòa sẽ mất đa số ở Hạ viện, trong khi kiểm soát Thượng viện có thể chỉ cách nhau một hoặc hai cuộc đua sát nút.

Đảng Cộng hòa đang đối mặt với nhiều bất lợi. Cuộc chiến ở Iran kéo dài tám tháng rất thiếu sự ủng hộ. Vấn đề cử tri quan tâm nhất – giá cả tiêu dùng cao – càng trở nên trầm trọng hơn do các loại thuế quan của Trump. Việc tăng thuế gần đây với Canada đặc biệt gây thiệt hại ở các bang biên giới phía Bắc như Maine, Michigan và Alaska, nơi có nhiều cuộc đua sát sao.

Nếu lịch sử và số liệu thăm dò đúng, và đảng Dân chủ giành được đa số ở Hạ viện thậm chí cả Thượng viện, thì nhánh lập pháp sẽ đóng vai trò nổi bật hơn đối với Trump. Dưới sự kiểm soát của đảng Cộng hòa, Quốc hội gần như chỉ là cánh tay phụ thuộc của Nhà Trắng. Ngược lại, Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát sẽ trở nên quyết đoán và đối lập hơn với hành pháp.

Người ta có thể kỳ vọng các cuộc điều tra do đảng Dân chủ dẫn đầu về hành vi của chính quyền Trump trên hàng loạt vấn đề mà họ cáo buộc sai phạm. Điều này bao gồm việc lạm dụng quyền lực khi dùng Bộ Tư pháp để nhắm vào đối thủ chính trị, cũng như các giao dịch kinh doanh béo bở của gia đình Trump ở những quốc gia đang có vấn đề chính sách nhạy cảm với Mỹ.

Quan trọng hơn, nếu đảng Cộng hòa thất bại nặng nề dù Trump đã vận động tích cực – cùng với vị thế “vịt què” của bất kỳ tổng thống nào trong hai năm cuối nhiệm kỳ cuối cùng – sẽ làm rạn nứt hào quang bất khả chiến bại của Trump và sự kiểm soát chặt chẽ của ông đối với đảng Cộng hòa.

Với Đông Nam Á, bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ không tạo ra kết quả “thay đổi cục diện”. Tuy nhiên, chúng sẽ mang lại sự rõ ràng hơn về hướng đi chung của quan hệ thương mại với Mỹ trong phần còn lại của nhiệm kỳ Trump.

Các nghị sĩ Cộng hòa sẽ ít sợ sức mạnh chính trị của Trump hơn và sẵn sàng thể hiện sự khác biệt với một tổng thống vừa trải qua thất bại giữa nhiệm kỳ. Việc định vị cho cuộc tranh cử tổng thống đảng Cộng hòa năm 2028 sẽ bắt đầu nghiêm túc khi đảng này bắt đầu nhìn xa hơn Trump.

Một sự bác bỏ mạnh mẽ đối với “chủ nghĩa Trump” trong bầu cử giữa nhiệm kỳ cũng sẽ khởi động việc tái cân bằng quyền lực giữa hành pháp và lập pháp trong lĩnh vực thương mại. Giá cả cao do thuế quan sẽ là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy sự bác bỏ này. Có thể kỳ vọng các thành viên Quốc hội – thậm chí từ cả hai đảng – sẽ tìm cách khẳng định lại vai trò truyền thống của Quốc hội đối với thương mại. Trong đảng Cộng hòa vẫn còn một cánh ủng hộ tự do thương mại từng bị ép im lặng dưới thời Trump. Một Trump suy yếu có thể khuyến khích họ lên tiếng trở lại.

Về mặt thực tế, đây là tia hy vọng cho các nước Đông Nam Á phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Dù nỗ lực của chính quyền nhằm tái thiết lập thuế quan đối ứng thông qua các cuộc điều tra theo Mục 301 sẽ tiếp tục bất kể kết quả bầu cử, một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát sẽ nhạy cảm hơn với việc giá cả tăng do thuế quan đang gây khó khăn cho cử tri. Quốc hội như vậy sẽ ở vị thế thúc đẩy các ngoại lệ và miễn trừ. Điều này có thể mang lại một mức độ giảm nhẹ nhất định cho các nhà xuất khẩu Đông Nam Á. Những thay đổi sâu hơn trong chính sách thương mại Mỹ sẽ phải chờ kết quả bầu cử tổng thống năm 2028.

Trên đường vận động, Trump đã kêu gọi cử tri “giả vờ” như ông có tên trên phiếu bầu và ra đi bỏ phiếu cho đảng Cộng hòa. Với tỷ lệ ủng hộ thấp kỷ lục của Trump, đây có vẻ là chiến lược kỳ lạ. Tuy nhiên, đây là phép tính chính trị khá logic. Khi không còn hy vọng thu hút cử tri “dao động”, con đường khả thi duy nhất của đảng Cộng hòa là huy động tối đa cử tri cơ sở. Đây là kịch bản khó xảy ra, nhưng chưa từng có chính trị gia nào trong lịch sử Mỹ thể hiện khả năng tạo ra những cú lội ngược dòng gây sốc như Trump.

Nhìn về phía trước

Nếu đảng Cộng hòa có kết quả tốt hơn dự kiến, đảng Dân chủ sẽ không nắm được quyền lực lập pháp và sự kiểm soát sắt đá của Trump đối với đảng Cộng hòa sẽ càng vững chắc hơn. Đảng sẽ tiếp tục xoay quanh tổng thống. Các ứng viên hoặc người đương nhiệm Cộng hòa sẽ buộc phải tranh giành sự ưu ái (và lý tưởng nhất là sự ủng hộ) của Trump thay vì tìm cách tách mình ra.

Trong hoàn cảnh đó, áp lực chính trị có ý nghĩa để rút lui khỏi chính sách thương mại cứng rắn khó có thể hình thành. Vị thế của Trump như một lực lượng chính trị có sức ảnh hưởng lớn sẽ được củng cố, đảm bảo rằng nhánh lập pháp tiếp tục trao cho tổng thống quyền hành gần như không hạn chế để theo đuổi chính sách thuế quan cao.

Với Đông Nam Á, bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ không tạo ra kết quả “thay đổi cục diện”. Tuy nhiên, chúng sẽ mang lại sự rõ ràng hơn về hướng đi chung của quan hệ thương mại với Mỹ trong phần còn lại của nhiệm kỳ Trump. Hy vọng tốt nhất của khu vực là đảng Dân chủ có kết quả mạnh, ít nhất mở ra cánh cửa cho một số biện pháp giảm thuế quan ở mức độ nhất định.

Nguồn:  Nguồn: Stephen Olson, “US Midterm Elections Serve as Bellwether for Southeast Asia”, Fulcrum, 22/10/2026