Văn hóa đại chúng đang hồi sinh thói xấu hút thuốc lá

Từ nữ hoàng làm đẹp Kylie Jenner cầm điếu thuốc trên bìa tạp chí Vanity Fair đến khay đựng thuốc lá tại đám cưới của ca sĩ Dua Lipa, thế giới văn hóa đại chúng đang “khởi động lại” thuốc lá như một phụ kiện thời thượng, bất chấp mọi rủi ro sức khỏe.

Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành Mỹ đang ở mức thấp nhất trong sáu thập kỷ, và thấp nhất trong 25 năm qua ở thanh thiếu niên.

Thế nhưng, số lượt tìm kiếm cụm từ “smoking pose” (tư thế hút thuốc) trên nền tảng chia sẻ hình ảnh Pinterest đã tăng vọt 70% ở nhóm tuổi 18–24, theo Style Analytics – đơn vị theo dõi dữ liệu ngành thời trang.

Dù số liệu thống kê hiện tại ở Mỹ chưa cho thấy sự gia tăng thực sự của thói quen hút thuốc, việc làm cho thuốc lá trở nên “sang chảnh” trở lại đã khiến các nhà vận động chống thuốc lá lo ngại.

“Việc văn hóa đại chúng tô vẽ sự quyến rũ của hút thuốc đang tái khơi dậy chứng nghiện ở giới trẻ và làm nản lòng những người đang cố gắng cai thuốc,” Jessica Rath – Phó chủ tịch của tổ chức vận động chống thuốc lá Truth Initiative – nói với AFP.

“Rất đáng lo ngại”

Tổ chức này chỉ ra rằng 8 trong số 10 bộ phim điện ảnh được đề cử Oscar Phim hay nhất năm nay đều có hình ảnh sử dụng thuốc lá.

Loại hình tiếp xúc này khiến giới trẻ có nguy cơ sử dụng sản phẩm thuốc lá cao gấp 2 đến 3 lần, theo Rath.

Brian King – người đứng đầu các chương trình tại Mỹ của Campaign for Tobacco-Free Kids – cho biết xu hướng này “rất đáng lo ngại từ góc độ sức khỏe cộng đồng”.

Một lý do giải thích cho sự trở lại này là sự hồi sinh của thẩm mỹ thập niên 1990 và đầu những năm 2000 – thời kỳ hút thuốc vẫn còn khá phổ biến ở Mỹ.

Phong cách này xuất hiện dày đặc trong series ăn khách gần đây Love Story, kể về mối quan hệ nổi tiếng của John F. Kennedy Jr. và Carolyn Bessette quá cố – người vốn thường xuyên hút thuốc và được thể hiện như vậy trong phim.

Bản tin chiến lược thương hiệu On Brand gọi thẩm mỹ người hút thuốc là hành động nổi loạn chống lại áp lực “tối ưu hóa bản thân” trên mạng xã hội.

Và tất nhiên, tất cả diễn ra trên nền tảng bất ổn kinh tế và địa chính trị.

“Hiện tại, chúng ta cũng đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm thần đang va chạm với giới trẻ,” Rath nói.

“Vì vậy, nhiều bạn trẻ nghĩ rằng sử dụng nicotine giúp họ giảm cảm giác lo âu, trầm cảm và căng thẳng – trong khi thực tế nó có thể làm tình trạng tồi tệ hơn.”

King nhận xét rằng sự chú ý của công chúng đã chuyển hướng khỏi rủi ro của thuốc lá truyền thống, khi thuốc lá điện tử, sản phẩm thuốc lá nung nóng và túi nicotine ngày càng phổ biến.

“Trong một số trường hợp, xã hội chúng ta đã khá chậm chạp trong việc nhớ lại những rủi ro đó, và quan trọng hơn là triển khai các chính sách mà chúng ta biết là hiệu quả để ngăn chặn việc sử dụng những sản phẩm này,” King nói.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump cũng đã cắt giảm đáng kể các chương trình phòng chống và hỗ trợ cai thuốc lá.

Trong khi đó, chính quyền trước đó dưới thời Joe Biden đã rút lại kế hoạch cấm thuốc lá menthol – loại phổ biến ở giới trẻ.

King cho biết ở Mỹ, ngành công nghiệp thuốc lá chi tiêu tương đương khoảng 1 triệu đô la mỗi giờ cho marketing và quảng bá.

Các tổ chức phi lợi nhuận và chống thuốc lá hiện chưa có dữ liệu về việc các công ty thuốc lá có thể đang thúc đẩy hiện tượng “cigfluencer” như thế nào.

Nhưng theo King, điều quan trọng là Mỹ phải nỗ lực “phi bình thường hóa việc hút thuốc” trước những xu hướng này.

Xã hội phải “không làm bất cứ điều gì có thể đảo ngược những tiến bộ đáng kể mà chúng ta đã đạt được trong việc giảm hút thuốc qua nhiều thập kỷ,” ông nói.

Cùng với các biện pháp truyền thống để ngăn cản hút thuốc – thông điệp dịch vụ công, hỗ trợ cai thuốc, tăng giá và lệnh cấm hút thuốc – Rath khuyến nghị hợp tác với các nền tảng và Hollywood để hạn chế thói quen này.

Bà đề xuất hiển thị thông điệp trên màn hình hướng người xem đến các dịch vụ hỗ trợ, tương tự như những thông báo đã được sử dụng để ngăn ngừa tự tử hoặc hỗ trợ nạn nhân bạo lực tình dục.

“Các chương trình truyền hình cũng có sức mạnh giảm bớt hình ảnh thuốc lá và đưa vào cốt truyện những ví dụ thực tế về việc cai thuốc,” Truth Initiative cho biết, đồng thời dẫn chứng những phân cảnh gần đây trong The Bear khi nhân vật chính cố gắng cai thuốc bằng liệu pháp thay thế nicotine.

Theo AFP