Giải Nobel Vật lý 2026 trao cho nghiên cứu về ‘hạt ma’ của nhà khoa học Mỹ gốc Bỉ

By TVN On Oct 7, 2026

Francis Halzen là chủ nhân giải Nobel Vật lý 2026. Ảnh: Nobel Prize

Giải Nobel Vật lý 2026 được trao cho nhà khoa học Bỉ lúc 11h45 ngày 6/10 tại thủ đô Stockholm Thụy Điển với những phát hiện về hạt ma. Nhà khoa học Francis Halzen là chủ nhân giải Nobel Vật lý năm nay.

Hàng chục năm nghiên cứu của ông đã góp phần mở ra phương pháp quan sát vũ trụ hoàn toàn mới (thiên văn học neutrino).

Theo hãng thông tấn Anadolu (Thổ Nhĩ Kỳ), ý tưởng của ông Francis Halzen táo bạo chẳng kém gì nơi nó được đưa vào thử nghiệm: biến khối băng Nam Cực dung tích 1 km khối thành kính thiên văn có khả năng quan sát những hạt gần như vô hình bay tới từ các vùng xa xôi nhất của vũ trụ.

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã vinh danh giáo sư Halzen “vì những đóng góp mang tính quyết định đối với Đài quan sát Neutrino IceCube và việc phát hiện ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc từ vũ trụ”. Ông Mark Pearce, Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, cho biết giáo sư Halzen đã dẫn dắt nhóm nghiên cứu quốc tế tạo ra thiết bị khoa học phi thường. “Sự kiên trì và tầm nhìn khoa học của ông đã mở đường cho lĩnh vực thiên văn học mới”, ông Pearce nhận xét.

Từ Bỉ đến Wisconsin (Mỹ)

Ông Halzen sinh ngày 23/3/1944 tại Tienen, Bỉ. Ông theo học ngành toán và vật lý tại Đại học KU Leuven. Cũng tại ngôi trường này, ông nhận bằng thạc sĩ vào năm 1966 và hoàn thành luận án tiến sĩ về sự phá vỡ đối xứng của các hạt tổ hợp hadron vào năm 1969.

Sau thời gian làm chuyên viên nghiên cứu khoa học tại Tổ chức Nghiên cứu Hạt nhân châu Âu (CERN) ở Geneva (Thụy Sĩ), ông được mời đến Đại học Wisconsin-Madison cho chuyến công tác nghiên cứu dự kiến ban đầu chỉ kéo dài 6 tháng. Ông Halzen gia nhập khoa vật lý của trường Đại học Wisconsin-Madison vào năm 1972 và gắn bó với nơi này trong hơn 5 thập niên. Ông trở thành Giáo sư Nghiên cứu Vilas và Giáo sư Ưu tú Gregory Breit, hoạt động trong lĩnh vực giao thoa giữa vật lý hạt, vật lý thiên văn và vũ trụ học.

Giai đoạn đầu sự nghiệp của ông trùng với thời điểm phát triển Mô hình Chuẩn trong vật lý hạt. Ông đã nghiên cứu ứng dụng mô hình này vào các máy gia tốc hạt và nghiên cứu tia vũ trụ. Ông cũng đồng biên soạn cuốn Quarks and Leptons – giáo trình sau đó được sử dụng rộng rãi trong các khóa học vật lý hạt.

Tuy nhiên, đến giữa thập niên 1980, ông bắt đầu chuyển hướng quan tâm sang neutrino – những hạt trung hòa về điện, có khối lượng cực nhỏ và hiếm khi tương tác với vật chất. Chính đặc tính khó nắm bắt này đã mang lại cho chúng biệt danh “hạt ma”, nhưng cũng đồng thời biến chúng thành những sứ giả thiên văn đầy tiềm năng.

Khác với ánh sáng, neutrino có thể xuyên qua khí, bụi, các hành tinh và những dạng vật chất khác mà không bị hấp thụ hay làm chệch hướng. Theo ông Halzen, việc nghiên cứu các hạt này có thể giúp giới khoa học “quan sát những điều trong vũ trụ không thể thấy được bằng bất kỳ cách nào khác”.