Số phận của một loài thú nhỏ cho thấy bi kịch sinh thái từ cuộc chiến của Israel tại Liban

Chiến tranh thường được đo bằng số người chết, nhà cửa bị phá hủy và làng mạc bị xóa sổ. Ít ai chú ý đến những gì xảy ra dưới đống đổ nát. Ở miền nam Liban, các vụ nổ lớn liên tiếp không chỉ gây thảm họa nhân đạo mà còn phá hủy những môi trường đá vôi cổ xưa đã che chở cho đàn chuột đá Syria.

Loài chuột đá Syria ( Procavia capensis syriaca ), được biết đến với tên gọi địa phương là tabsoun , gần như hoàn toàn phụ thuộc vào các khe nứt và hốc đá vôi karst để trú ẩn và vào thảm thực vật ven biển thưa thớt để làm thức ăn.

Là người sáng lập và chủ tịch tổ chức Green Southerners, tôi cùng đồng nghiệp ghi nhận thiệt hại đối với rừng, động vật hoang dã và hệ sinh thái mong manh vùng biên giới. Chuột đá Syria (Procavia capensis syriaca) sống phụ thuộc gần như hoàn toàn vào các khe nứt và hang động đá vôi karst để trú ẩn, cùng thực vật thưa thớt ven biển để kiếm ăn. Nhiều tháng qua, chúng tôi chứng kiến hàng loạt môi trường sống quen thuộc của chúng biến mất dưới bom đạn và phá hủy.

Ngày 30 tháng 4, các tài khoản liên quan đến quân đội Israel đăng video vụ nổ lớn nhắm vào khu dân cư Bayada ven biển miền nam. Các vụ phá hủy tương tự ngày càng phổ biến ở các làng bị chiếm đóng, xóa sổ cả khu vực đô thị xung quanh. Vụ nổ ở Bayada và Naqoura đủ mạnh để nghe thấy từ thành phố Tyre cách hơn 10 km, và dường như ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực từng có ít nhất một đàn chuột đá . Ở Majdal Zoun và Qantara, hình ảnh vệ tinh sau các vụ nổ lớn cũng cho thấy môi trường sống bị thay đổi nghiêm trọng.

Các nghiên cứu cho thấy sóng xung kích từ nổ lớn có thể làm mất ổn định cấu trúc đá karst, gây nứt, sụp đổ và bịt kín các hệ thống trú ẩn ngầm. Bên cạnh đó, khí thải sau nổ (carbon monoxide, oxit nitơ), bụi đá và dư lượng thuốc nổ có thể lan nhanh qua các khe nứt, hang động và mạch nước ngầm vì đá vôi có tính thấm cao. Sóng nổ và sụp đổ còn làm thay đổi độ ẩm, luồng không khí và nhiệt độ hang động – những yếu tố quan trọng đối với hyrax đá trong việc điều nhiệt, sinh sản và tránh kẻ thù.

Hơn nữa, việc phá hủy thảm thực vật – nguồn thức ăn chính của chúng – cùng nguy cơ dư lượng phốt pho trắng từ một số loại đạn khói có thể mắc kẹt trong khe đá hoặc ảnh hưởng đến đất và sinh vật đất. Kết quả là môi trường sống bị phân mảnh, các đàn bị cô lập, khả năng di chuyển và kết nối suy giảm. Việc mất đi các đàn chuột đá địa phương không chỉ là sự suy giảm của một loài mà còn báo hiệu sự suy thoái của cả hệ sinh thái.

Hiện vẫn khó đánh giá chính xác thiệt hại vì nhiều khu vực còn bị chiếm đóng và thiếu khảo sát thực địa. Khi chiến tranh kết thúc, nhà cửa có thể xây lại, nhưng việc phục hồi hệ thống địa chất và cộng đồng sinh thái đã hình thành qua hàng nghìn năm sẽ khó khăn hơn rất nhiều.

Quân đội Israel (IDF) cho biết họ sử dụng đạn khói chứa phốt pho trắng hợp pháp theo luật quốc tế để tạo màn khói, không nhắm vào động vật hoang dã, và có biện pháp giảm thiểu tác động môi trường.

Lược dịch từ The Guardian