Chiến lược đằng sau trận chiến giành Crimea

Hàng trăm xác xe rơ-moóc, xe bồn và nhiều loại phương tiện vận tải quân sự cháy rụi nằm la liệt dọc tuyến đường tiếp tế chính của Nga nối từ lãnh thổ Nga vào Crimea và các vùng đang chiếm đóng ở miền Nam Ukraine. Dọc theo con đường, những khung xe bị lật ngược hoặc vặn xoắn nằm ngổn ngang dưới mương, minh chứng cho những chuyến hàng tiếp tế không bao giờ đến được đích. Đoạn đường dài 627km này — lộ trình trực tiếp nhất từ trung tâm hậu cần Rostov-on-Don đến vùng Biển Đen — được cả binh sĩ Ukraine lẫn Nga đặt cho biệt danh “Xa lộ Tử thần”.

Kể từ đầu tháng Tư, từng đợt drone của Ukraine vô hiệu hóa tuyến đường ven biển trọng yếu dọc Biển Azov và đánh sập các cây cầu phía bắc Crimea bắc qua eo biển Chongar. Các đòn tấn công của Ukraine làm tê liệt những tuyến đường biển và gián đoạn vận tải đường sắt, khiến con đường thiết thực duy nhất dẫn đến Crimea chỉ còn là cầu Kerch ở cực đông. Tuy nhiên, cây cầu này cũng đang bị tấn công và hiện chỉ đáp ứng được một phần nhỏ lưu lượng giao thông trước đây, trong đó phần lớn là dòng người rời bỏ Crimea. Cuối tháng Sáu, hàng km ô tô nối đuôi nhau chờ đợi trên cầu Kerch để tìm cách thoát khỏi bán đảo này đã trở thành hình ảnh quen thuộc mỗi ngày.

Sự siết chặt vòng vây quanh Crimea không chỉ gây bất tiện cho khách du lịch Nga đến bán đảo nghỉ hè. Ukraine gây ra tình trạng thiếu hụt trầm trọng nhiên liệu và đạn dược tại các vùng lãnh thổ miền Nam do Nga chiếm đóng quanh Zaporizhzhia và Kherson. Ngày 11/6, chỉ trong một đòn tập kích, Trung đoàn Tấn công Độc lập số 1 của Ukraine thiêu rụi số đạn dược và nhiên liệu dự kiến chuyển tới các vị trí tại Zaporizhzhia, cùng với gần 50 phương tiện quân sự đã chất đầy khí tài sẵn sàng xuất phát. Như vậy, chiến dịch Crimea đang làm suy yếu nghiêm trọng khả năng tiến hành các hoạt động quân sự của Nga tại các mặt trận phía Nam.

Các cuộc tấn công của Ukraine vào hệ thống lọc dầu trên khắp nước Nga càng làm trầm trọng thêm khủng hoảng khi làm giảm khoảng một phần tư năng lực lọc dầu của Moscow, gây thiếu hụt nguồn cung trên toàn quốc. Tại Sevastopol, thành phố lớn nhất Crimea, tình trạng mất điện đã diễn ra suốt nhiều ngày. Ngày 21/6, Thống đốc Crimea do Nga bổ nhiệm, ông Sergey Aksyonov, đình chỉ việc bán xăng dầu cho dân thường và thông báo chỉ các cơ quan chính phủ, nhà nước mới được cấp nhiên liệu.

“Việc Ukraine cắt nguồn cung cấp nhiên liệu cho mặt trận phía Nam,” ông Serhii Kuzan, giám đốc Trung tâm An ninh và Hợp tác Ukraine, một tổ chức tư vấn của Ukraine, giải thích, “đã làm tê liệt hậu cần quân sự và cô lập các lực lượng Nga. Đã có sự thiếu hụt nhiên liệu tại các vùng lãnh thổ tạm thời bị chiếm đóng. Điều này hạn chế khả năng sử dụng trang thiết bị quân sự và tác động tiêu cực đến hậu cần: gây khó khăn cho việc luân chuyển quân, sơ tán thương binh và tiếp tế vũ khí”.

Tháng 5 vừa qua, Bộ Quốc phòng Ukraine thông báo một chiến dịch “phong tỏa hậu cần” chiến lược sẽ biến Crimea từ một bán đảo thành một hòn đảo bị cô lập khỏi đất liền Nga. Mục tiêu của chiến dịch hệ thống, đa phương diện này là bóp nghẹt mọi tuyến tiếp tế nuôi dưỡng lực lượng Nga trên khắp miền Nam Ukraine. Crimea đóng vai trò là trung tâm hậu cần và căn cứ hậu phương then chốt cho toàn bộ mặt trận phía Nam. Mọi lực lượng Nga tại các khu vực Kherson và Zaporizhzhia đều nhận tiếp tế và hỗ trợ thông qua các tuyến đường bộ hoặc qua Crimea. Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov tuyên bố Ukraine muốn cắt đứt nguồn tiếp tế từ Nga tới bán đảo đồng thời phá hủy cơ sở hạ tầng thiết yếu, với mục tiêu khiến sự chiếm đóng của Nga phải “tàn lụi”.

Điều này sẽ tạo điều kiện cho Ukraine thực hiện phản công và giành lại lãnh thổ. Tuy nhiên, cho đến nay, điều đó vẫn chưa xảy ra, dù cuộc tấn công mùa hè vốn được Nga thổi phồng cũng không đạt được bước tiến nào đáng kể.

“Ukraine đang định hình chiến trường”, George Barros từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Mỹ nhận định. “Họ đang làm cho tiền tuyến của Nga trở nên mỏng manh. Họ có thể để Nga ở tình trạng dễ tổn thương này trong một thời gian, có lẽ là hàng tháng, rồi mới phản công”.

Loại vũ khí gây ra sự tàn phá này chủ yếu là drone tầm trung — rẻ, được sản xuất trong nước và có khả năng đánh trúng mục tiêu cách tiền tuyến gần 321km. Theo CNN, các mẫu mới được thiết kế bao gồm FP-2 và Behemoth, trong đó chiếc Behemoth có tốc độ hành trình 177 km/giờ và có thể mang đầu đạn nặng khoảng 70kg. Phạm vi hoạt động của chúng kéo dài các tuyến tiếp tế của Nga, buộc hậu cần quân đội phải né tránh các lộ trình hiệu quả nhất trong vùng nguy hiểm. Vì thế, Nga buộc phải chuyển hướng các đoàn xe đi qua những đường vòng vèo, chủ yếu từ phía bắc.

“Chiến dịch drone này không xuất hiện sau một đêm”, Maksym Beznosiuk, chuyên gia tư vấn tại tổ chức GLOBSEC (Ba Lan) cho biết. “Nỗ lực hệ thống của Ukraine nhằm làm suy yếu hệ thống phòng không của Nga tại Crimea đầu năm nay, bao gồm các hệ thống radar và dàn tên lửa đất đối không, đã tạo điều kiện cho các cuộc tấn công bằng drone sâu hơn. Điều này cũng làm giảm khả năng che chắn các cơ sở quân sự trên khắp bán đảo Crimea của Nga, đồng thời tạo ra những cơ hội mới cho các cuộc tấn công tiếp theo vào các mục tiêu hậu cần”.

Hơn nữa, bằng cách “vắt kiệt Crimea”, theo ông Kuzan, Ukraine đang làm trầm trọng thêm “sự bất mãn vốn đã nghiêm trọng trong lòng công chúng tại Crimea bị chiếm đóng”. Các vụ tấn công vào trạm điện Simferopol và trạm biến áp Sevastopol ngày 24/6 cắt điện trên diện rộng khắp Crimea. Bán đảo này phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp do mất điện, hạn chế phân phối nhiên liệu và hạn chế giao thông. Các vụ cắt điện cũng làm mất áp lực nước ở một số khu vực trong thành phố và các nơi khác trên bán đảo.

Điều này khiến Nga phải dồn ngày càng nhiều nguồn lực vào Crimea. Ông Kuzan nhận định Ukraine đang “chuyển hướng sự chú ý và sức mạnh của Nga”. “Chúng ta biết lực lượng FSB [cơ quan an ninh nội địa chính của Nga] với quân số đông hơn đang có mặt tại Crimea, có lẽ là để đối phó với sự bất đồng của người dân. Cũng có thêm nhiều binh sĩ ở đó, ví dụ như để vận hành các hệ thống phòng không nhỏ bị rút khỏi Nga và tiền tuyến nhằm bảo vệ các tuyến cao tốc [tiếp tế]. Và Nga cũng không ngừng thử nghiệm các cách mới để tiếp tế cho Crimea như xây dựng các cầu phao nhỏ”.

Theo ông Barros, lệnh phong tỏa không hoàn toàn tuyệt đối và Ukraine cũng không muốn như vậy. “Vẫn có những cách để ra vào Crimea, và có lẽ đó là chủ ý”, ông nói. “Nếu bạn bẫy hoàn toàn ai đó và chặn mọi đường lui, điều đó sẽ thay đổi toan tính của đối phương. Thông thường, bạn sẽ muốn chừa lại một lối thoát để đối phương có động lực rút lui thay vì cố thủ và chiến đấu đến cùng”.

Đối với Nga, Crimea là một tài sản địa chiến lược vô giá vì nhiều lý do. Nga khoe khoang bán đảo này là “tàu sân bay không thể đánh chìm”, đóng vai trò là nền tảng để triển khai sức mạnh không quân và hải quân trên khắp vùng Biển Đen, bao gồm cả eo biển Kerch, nơi kết nối Biển Đen với Biển Azov. Sevastopol là cảng chính của Hạm đội Biển Đen Nga, nơi Moscow sử dụng để bóp nghẹt hoạt động xuất khẩu ngũ cốc và thương mại của Ukraine. Ngoài ra, Nga còn thường xuyên phóng tên lửa từ bán đảo vào Mykolaiv và Odesa, nơi chỉ cách đó vỏn vẹn 321km.

Bằng cách đe dọa pháo đài này của Nga, Ukraine đang gửi một thông điệp tới người dân Nga rằng cuộc xâm lược bán đảo của Tổng thống Vladimir Putin không mang lại sự an ninh như ông từng hứa hẹn năm 2014.

Nguồn: Paul Hockenos, “The Strategy Behind the Battle for Crimea”, Foreign Policy, 02/07/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy. Theo https://nghiencuuquocte.org/2026/07/07/chien-luoc-dang-sau-tran-chien-gianh-crimea/#more-67709

Paul Hockenos là nhà báo làm việc tại Berlin. Cuốn sách gần đây nhất của ông là Berlin Calling: A Story of Anarchy, Music, the Wall, and the Birth of the New Berlin.