Nhạc sĩ Lê Hoàng Long: Ngày mai lênh đênh trên sông Hương

Phạm Hiền Mây

By TVN Last updated May 29, 2026

I. RU HỒN VỀ DĨ VÃNG MỘNG MƠ

Thầy tôi, thầy Lê Hoàng Long dạy môn Nhạc cho chúng tôi, ngày tôi còn học trường trung học cơ sở Ngô Sĩ Liên (Tân Bình), sinh năm 1929 tại Hà Nội, vừa qua đời tại Sài Gòn ngày 26.05.2026. Thầy thọ chín mươi tám tuổi.

Thầy cũng chính là nhạc sĩ Lê Hoàng Long với ca khúc lừng danh Gợi Giấc Mơ Xưa.

Tôi có thể tự hào mà đoan chắc rằng, không ai ở miền Nam trước 1975, mà không từng biết ca khúc này, mà không từng thích ca khúc này, một ca khúc bất hủ, với lời ca thiệt thơ, với giai điệu thiệt nhẹ nhàng, lãng mạn.

Vì sao ư? Vì thầy tôi, giáo sư Lê Hoàng Long, là một bậc thầy đạo đức, gương mẫu, nghiêm chỉnh, tư cách. Vì thầy tôi, giáo sư dạy môn Nhạc, là một người thầy rất nghệ sĩ tính, rất lãng mạn và phiêu bồng, trong trí nhớ đến nay, mà tôi còn lưu giữ lại được.

Ngoài ca khúc Gợi giấc Mơ Xưa, thầy tôi còn viết cho trường của tôi theo học ngày bấy giờ, một hành khúc, lấy tên là Học Sinh Ngô Sĩ Liên Hành Khúc.

Và thầy có xuất bản sách về phê bình âm nhạc, cuốn sách mang tên Nhạc Sĩ Danh Tiếng Hiện Đại, do nhà xuất bản Tự Do in và phát hành năm 1960 và Chuyện Tình Các Nhạc Sĩ Tiền Chiến, phát hành năm 1996.

Lúc thầy dạy tôi, tóc thầy đã phơ phơ bạc trắng. Thầy chẻ tóc ngôi giữa, và mái tóc thầy, bồng bềnh rất tự nhiên. Thầy luôn có một nụ cười rất tươi, và không bao giờ la rầy học trò, khiến bọn chúng tôi, không đứa nào là không thương thầy, không đứa nào là không kính thầy, không đứa nào là không khoái học giờ thầy cả.

Thầy cho điểm rộng, và vào thời đó, môn Nhạc của thầy luôn là cái phao cứu rỗi đời đi học của chúng tôi, khi cách phân loại học sinh giỏi khá trung bình yếu, là cộng điểm và chia trung bình cho tất cả các môn đang học.

Mỗi giờ ra chơi, lũ học trò chúng tôi, thường bu quanh thầy thành hai, ba vòng tròn, trong ngoài. Các bạn sẽ thắc mắc hỏi tôi, để làm chi vậy? Dạ, chẳng để làm gì cả. Chỉ là thầy ơi, thầy à, rồi cười. Chỉ là, thầy kêu con trả bài nghen thầy, cho con được mười phẩy môn nhạc. Chỉ là như thế. Chỉ là tình thương yêu tràn ngập.

Thầy rất thường hay xoa đầu chúng tôi, thay cho câu trả lời.

Con nhớ thầy quá, thầy ơi.
******
II. THƯƠNG EM THÌ THƯƠNG RẤT NHIỀU, MÀ DUYÊN KIẾP LỠ LÀNG RỒI

Thầy tôi có kể lại với báo chí về xuất xứ của nhạc bản Gợi Giấc Mơ Xưa. Câu chuyện như sau.

Năm 1954, nhạc sĩ có quen với một cô gái xinh đẹp, dễ thương, mang tên Lê Thu Hiền. Gia đình cô gái cũng gốc Bắc di cư.
Cuộc tình diễn ra trong êm đềm, hạnh phúc. Bỗng một ngày, nhạc sĩ nhận được hung tin, có người hỏi cưới cô Hiền.
Nhạc sĩ bèn liều mạng, đơn thân độc mã đến nhà cô gái, chào hỏi thân sinh của cô, và ngỏ ý muốn cầu hôn cô Hiền.
Nào dè, nhạc sĩ bị từ chối thẳng. Vì người hỏi cưới cô gái là một người giàu có, và thuộc hàng gia đình danh giá.
Tết Ất Mùi, 1955, cô Hiền lên xe hoa. Nhạc sĩ hôm ấy, ngồi ở quán cà phê cạnh nhà cô Hiền, nhìn cô trong áo cưới, ôm bó hoa trắng, theo đoàn rước dâu, mà lòng nhạc sĩ đau như bị ai cắt.

Quay về nhà, nhạc sĩ khóc thầm trong lòng, và chỉ trong mười phút, ông hoàn thành ca khúc Gợi Giấc Mơ Xưa.
Ông đưa ca khúc cho ca sĩ Mạnh Phát, và đài phát thanh Pháp Á, là nơi đầu tiên lên sóng ca khúc Gợi Giấc Mơ Xưa của nhạc sĩ Lê Hoàng Long.

Báo chí hỏi, vì sao đang ở Sài Gòn mà nhạc sĩ lại viết: ngày mai, lênh đênh trên sông Hương?

Nhạc sĩ trả lời, vì ông đã định sẽ thế. Hiền đi lấy chồng, ông sẽ rời bỏ Sài Gòn mà chạy trốn khỏi khổ đau. Và rồi nhạc sĩ ra Huế thật. Nhưng sau hai năm ở đây, nhạc sĩ mới biết ra, ông không thể nào quên được Hiền, mà ngược lại, nỗi nhớ tình yêu ấy, lại càng nhiều hơn bao giờ hết.
******
III. CA KHÚC GỢI GIẤC MƠ XƯA

Ngày mai lênh đênh trên sông Hương
Theo gió mơ hồ hồn về đâu
Sóng sầu dâng theo bao năm tháng
Ngóng về đường lối cũ tìm em

Thương em thì thương rất nhiều mà duyên kiếp lỡ làng rồi
Xa em, lòng anh muốn nói bao lời, gió buông lả lơi
Hình bóng đã quá xa mờ dần theo thời gian
Kiếp sau, xin chắp lời thề cùng sóng bước lang thang

Em ơi, tình duyên lỡ làng rồi còn đâu nữa mà chờ
Anh đi, lòng vương vấn lời thề nhớ kiếp sau chờ nhau
Tha hương, lòng luôn nhớ ngày nào, cùng tắm nắng vườn đào
Gió xuân sang, anh buồn, vì vắng bóng người yêu

Rồi mai, khi anh xa kinh đô
Em khóc cho tàn một mùa thơ
Nhớ người em nương theo cơn gió
Ru hồn về dĩ vãng mộng mơ

Thương anh thì thương rất nhiều mà ván đã đóng thuyền rồi
Đa đoan trời xanh cất cánh lìa cành khiến chim lìa đôi
Chiều xuống, mưa gió tiêu điều reo trên dòng Hương
Tháng năm, chưa xóa niềm sầu, vì đứt khúc tơ vương

Anh ơi, đời đã lỡ hẹn thề thì đâu có ngày về
Xa anh, đời em tắt nụ cười, héo hắt đôi làn môi
Đêm đêm, đèn le lói một mình, ngồi ôm giấc mộng tình
Kiếp sau đôi tim hòa chào đón ánh bình minh.
******
III.1. THEO GIÓ, MƠ HỒ HỒN VỀ ĐÂU

Ngày mai lênh đênh trên sông Hương
Theo gió mơ hồ hồn về đâu
Sóng sầu dâng theo bao năm tháng
Ngóng về đường lối cũ tìm em

Mở đầu ca khúc là hình ảnh dòng sông Hương, cùng câu hỏi tu từ: ngày mai, khi lênh đênh trên dòng sông này, theo ngọn gió mơ hồ, hồn ta sẽ về đâu.

Hồn về đâu ư, làm sao ai có thể trả lời thay được. Không phải hồn sẽ theo gió như tác giả đã nói đó ư? Đã theo cơn gió mơ hồ, không rõ, thì về đâu cũng sẽ chỉ là chơi vơi thôi, không làm sao mà định trước được.
Chỉ biết rằng, chắc chắn, sẽ có một nỗi sầu cùng đi theo, đi theo cùng năm tháng. Năm tháng qua tới đâu, sầu dâng theo tới đó. Sầu sẽ chỉ dẫn cho tác giả, biết lối cũ mà quay trở lại tìm người xưa, dẫu việc ấy thật vô vọng, dẫu việc ấy không hề dễ dàng.
******
III.2. KIẾP SAU, XIN CHẮP LỜI THỀ CÙNG SÓNG BƯỚC LANG THANG

Thương em, thì anh thương rất nhiều, và chắc rằng em, hơn ai hết, cũng rõ điều ấy. Nhưng thương thì sao chớ, có đến với nhau được đâu, có ở cùng với nhau được đâu, dù lòng anh, dù lòng em, rất muốn như thế.

Là duyên kiếp đã sắp đặt sẵn cho ta sự lỡ làng. Một sự lỡ làng không cách chi thay đổi được. Còn ngậm ngùi, còn nghẹn ngào nào hơn khi tình phải chia xa. Mối tình mà ta từng trao nhau, nay như bị tan biến vào hư không, nay như bị nhấn chìm bởi tiếng gió buông lả lơi, rất vô tình của đất trời.

Rồi đây, thời gian tàn nhẫn sẽ xóa mờ chúng ta trong nhau. Thì thôi, đành hẹn lại kiếp sau. Hẹn lại kiếp sau, chúng ta sẽ cùng sánh đôi bên nhau. Hẹn lại kiếp sau, chúng ta sẽ cùng tay trong tay mà sóng bước lang thang vậy.

Chỉ thương cho chúng mình, dù đã cố gắng hết sức, vẫn không thể tìm được cho mình một bến đỗ bình yên.
******
III.3. GIÓ XUÂN SANG, ANH BUỒN, VÌ VẮNG BÓNG NGƯỜI YÊU

Tình duyên đã lỡ làng, chờ làm sao được nữa mà chờ đây. Tác giả đã đau lòng mà cảm thán như thế.
Nơi xứ Huế cô liêu và lạnh lẽo, nhạc sĩ luôn nhớ về những ngày tươi đẹp, lúc đôi nhân tình vẫn còn đang thắm thiết bên nhau. Đó là vườn đào, Bàn Đào Viên, một khu vườn thần thoại của Tây Vương Mẫu, mà tác giả luôn đắm chìm trong hình dung, cuộc tình đẹp đến mức, tưởng như, ngày nào, họ cũng được tắm trong nắng vàng rộn ràng, rực rỡ, nơi khu vườn thần tiên đầy an lạc ấy.

Và mỗi khi mùa xuân, mùa của sum họp, mùa của đoàn viên đến, người ta hân hoan, người ta mừng rỡ bao nhiêu, thì nhạc sĩ lại càng thấy mình cô đơn, lẻ loi, và buồn bã bấy nhiêu, vì cuộc tình tươi đẹp ngày nào, giờ đã hóa thành ký ức, giờ đã hóa thành kỷ niệm.
******
III.4. EM KHÓC CHO TÀN MỘT MÙA THƠ

Rồi mai, khi anh xa kinh đô
Em khóc cho tàn một mùa thơ
Nhớ người em nương theo cơn gió
Ru hồn về dĩ vãng mộng mơ

Mai này, khi anh rời xa thành phố nơi chúng ta từng yêu nhau, em sẽ thế nào?
Em thế nào ư? Em sẽ khóc cho đến khi nào tàn tạ cả mùa thơ thì mới thôi.

Tàn một mùa thơ ư? Thơ thì đâu có mùa như xuân hạ thu đông? Thơ là một hình thái văn học, tồn tại hoài hoài, từ thế kỷ này sang thế kỷ khác, nên tàn mùa thơ là chuyện không thể xảy ra. Có nghĩa là, xa anh, thì em sẽ khóc mãi như thế thôi. Khóc cho đến khi nào hết nước mắt. Khóc từ kiếp này sang kiếp khác. Khóc từ kiếp nọ qua kiếp kia.

Còn anh thì sao? Còn anh ư? Anh sẽ nương theo cơn gió kia, mà tự ru mình, mà tự đưa mình về với dĩ vãng, một dĩ vãng từng rất mộng mơ và vô cùng tươi đẹp của chúng mình.
******

III.5. THÁNG NĂM CHƯA XÓA NIỀM SẦU VÌ ĐỨT KHÚC TƠ VƯƠNG

Trong ca khúc, tác giả không chỉ thổ lộ lòng mình, mà còn nói hộ cả tâm tình của người thương. Ván đã đóng thuyền rồi. Mọi việc đã dĩ lỡ, nghĩa là đã xảy ra, không thể còn thay đổi gì được nữa. Em đã thuộc về người khác. Mọi cánh cửa hy vọng đã khép lại vĩnh viễn từ đây.

Anh và em, ngày nao, như đôi chim liền cánh. Vậy mà giờ đây, do trời xanh kia đa đoan, nên chúng ta đã lìa đôi. Em đã lìa cành, bỏ lại anh một mình, không còn chung đường đi lối về với anh nữa.

Chiều nay, anh đang ở đây, cùng với cõi lòng cô đơn, tan nát, nghe mưa gió tiêu điều, xuống reo trên dòng sông Hương sầu muộn.

Anh nghĩ, chẳng cứ mỗi chiều nay đâu, mà dù năm tháng có qua đi thêm bao lâu, thì cũng không thể nào xóa được niềm sầu nơi anh, không thể nào xóa được những day dứt khôn nguôi trong anh, chỉ vì mối tình anh và em, bị đứt khúc tơ vương trong lỡ làng như thế này.
******

III.6. KIẾP SAU, ĐÔI TIM HÒA, CHÀO ĐÓN ÁNH BÌNH MINH

Cô gái trong ca khúc lại tiếp tục tâm tình. Cô nhỏ nhẹ: anh ơi, đời đã lỡ hẹn thề, thì đâu có ngày về. Nhỏ nhẹ trong nghẹn ngào, nhỏ nhẹ trong đớn đau khôn xiết, khi xác nhận, cuộc tình chúng ta đã đi vào ngõ cụt, không thể cứu vãn. Mọi hy vọng gặp lại nhau, nối sợi dây tơ lòng, đã hoàn toàn bị dập tắt.

Cô nói mà như khóc, xa anh, đời em tắt nụ cười, héo hắt, điêu tàn không chỉ đôi làn môi, mà còn cả dung nhan và cả tâm hồn em nữa. Trái tim em đang chết dần trong sự cô quạnh và thiếu vắng hơi ấm của tình yêu.

Vừa nghe xong, chàng liền tiếp lời, đêm đêm, những đêm dài đằng đẵng, trong ánh đèn hy vọng mong manh, le lói, leo lét, rất một mình của kiếp nhân sinh, anh sẽ còn ngồi đây, mãi ôm bóng mình, mãi ôm giấc mộng tình không thôi. Dẫu giấc mộng tình hôm nay của đôi ta, đã lùi sâu vào dĩ vãng.

Nhưng dù thế nào đi nữa, thì chúng mình cũng nguyện, đôi tim chúng ta sẽ hòa cùng một nhịp và chào đón ánh bình minh của một kiếp mai tươi bừng, rực rỡ.

Hãy tiếp tục sống và nuôi dưỡng niềm tin, nuôi dưỡng hy vọng này cùng anh, em nhé.
******

IV. HỌC SINH NGÔ SĨ LIÊN HÀNH KHÚC

Sát cánh bên nhau, niềm vui trong lòng phơi phới
Cất tiếng Âu ca, lừng vang trong tia nắng mới
Màu cờ rực sáng phương Đông, trời Việt lừng lẫy chiến công
Người Việt Nam, hân hoan trong niềm chiến thắng
Giờ này đoàn ta đang là bông hồng trong nắng ban mai
Chờ một ngày mai ra trường xây đắp tương lai
Học tập cần mẫn siêng năng, kỷ luật cùng giữ trang nghiêm
Rạng danh Ngô Sĩ Liên lưu truyền
Ta nguyền đền đáp xứng đáng công Cha
Nghĩa Mẹ nguồn sữa ấm nóng nuôi ta
Ơn Thầy ta mang trong tim sùng kính
Quyết học dựng xây đất nước quang vinh
Đường trường còn xa, ta nguyền không nề nguy khó, chông gai
Phục vụ toàn dân, mang tài sơn hà ta gánh hai vai
Tình nhà nợ nước keo sơn, dựng cuộc đời tốt tươi hơn
Học sinh Ngô Sĩ Liên lên đường.
******
V. HỌC SINH NGÔ SĨ LIÊN LÊN ĐƯỜNG

Mười hai câu hát trong Học Sinh Ngô Sĩ Liên Hành Khúc, được tôi gõ một mạch, và không sai một chữ, khi tôi đem so với bản gốc của thầy giáo nhạc sĩ Lê Hoàng Long.

Chứng tỏ bản Hành Khúc này đã ăn sâu vào tâm trí tôi đến thế nào.

Ngày còn nhỏ, hễ ai hỏi tôi học trường nào, tôi đều hãnh diện lắm, luôn hếch cái mặt lên, mà trả lời rõ ràng từng chữ, con học Ngô Sĩ Liên, con học Nguyễn Thượng Hiền ạ.

Ngày đó, chúng tôi kính trọng thầy cô giáo, và yêu trường lớp, bạn bè của mình xiết bao.

Đến bây giờ cũng vẫn vậy, không hề suy suyển.

Chúng tôi thường gọi đùa với nhau, tất nhiên là sau lưng thầy cô, tụi mình là Ngu Si Lắm (Ngô Sĩ Liên), tụi mình là Ngu Thượng Hạng (Nguyễn Thượng Hiền). Thời ấy, trường nào cũng có biệt danh. Biệt danh này chẳng nói lên điều gì cả, chỉ là vui vui thôi. Như trường cấp ba Nguyễn Thái Bình gần đó, chúng tôi gọi là Ngu Thấy Bà. Kiểu của: nhất quỷ nhì ma, thứ ba học trò ấy mà.

Trong toàn bài Hành Khúc, thầy tôi chỉ toàn dùng những mỹ từ, như: niềm vui phơi phới, cất tiếng Âu ca, lừng vang nắng mới, rực sáng phương Đông, trời Việt lừng lẫy… . Tuyệt nhiên không có cảnh máu me, cảnh sát thát, cảnh sa trường giết giặc, hay hận thù, trả thù gì cả.

Vì là Hành Khúc của lứa tuổi học trò, từ mười một cho đến mười lăm tuổi, nên thầy tôi chỉ dùng những từ ngữ rất trong sáng, hồn nhiên để phù hợp, như: bông hồng trong nắng ban mai, ra trường xây đắp tương lai, học tập cần mẫn siêng năng, kỷ luật cùng giữ trang nghiêm… . Tuyệt nhiên không có phải học, hay phải thực hiện, phải sống theo năm điều này, mười điều kia, bó buộc, khắt khe. Thành thử, Hành Khúc rất vui tươi, hào hứng.

Không chỉ thế, trong Hành khúc, thầy tôi luôn chú trọng nhắc nhở cho chúng tôi bài học đạo đức của lứa tuổi học trò, đó là: đền đáp xứng đáng công Cha, nghĩa Mẹ nguồn sữa ấm nóng, ơn Thầy ta mang trong tim, quyết học dựng xây đất nước… . Tuyệt nhiên không có màu sắc của đảng phái, chánh trị, như biết ơn đảng, chẳng hạn, chỉ ơn Cha, ơn Mẹ, ơn Thầy, ơn đất nước thôi. Và thầy tôi, cũng không quên kỹ lưỡng viết hoa ba từ trong khổ nhạc này: Cha, Mẹ, Thầy.

Và cuối cùng, để hướng về một tương lai xa hơn, thầy tôi đã dùng những từ ngữ mang tính kêu gọi và cùng đồng lòng như: không nề nguy khó chông gai, sơn hà ta gánh hai vai, tình nhà nợ nước keo sơn, dựng cuộc đời tốt tươi hơn, học sinh Ngô Sĩ Liên lên đường.

Thầy tôi, nhạc sĩ Lê Hoàng Long, không khác gì một nhà thơ, khi ông viết lời cho ca khúc Gợi Giấc Mơ Xưa và Học Sinh Ngô Sĩ Liên Hành Khúc.
******
VI. NGÀY MAI, LÊNH ĐÊNH TRÊN SÔNG HƯƠNG

Nhà tôi thì ở Phú Nhuận. Tôi học cấp hai ở Ngô Sĩ Liên, và cấp ba Nguyễn Thượng Hiền. Cả hai trường này đều ở Tân Bình. Muốn quãng đường đi và về học, được ngắn lại, bởi tôi đi bộ, tôi buộc lòng phải đi qua chợ Ông Tạ.
Nhà thầy, khi ấy, ở trong một con hẻm của khu Ông Tạ. Dù đi về nhà bằng ngõ khác sẽ gần hơn, nhưng tôi thường cố tình rẽ vào đấy, để được nghe tiếng violin của thầy tôi kéo.

Tiếng đàn khi thì réo rắt, vút cao, khi thì lại trầm xuống, nặng trĩu những u buồn. Tôi không biết là bài gì, tôi chỉ biết nó rất hay. Nhà thầy có một khoảng sân, nên tiếng đàn vọng ra tới con hẻm cũng khi được khi mất. Tôi nấn ná vài phút trước cửa nhà thầy, chỉ là vì muốn nghe tiếng violin đầy thiết tha, trầm bổng ấy.

Tiếng đàn, có lẽ cũng là tâm trạng của thầy tôi. Một tâm trạng của một trí thức cũ, không được xã hội mới dung nạp để được cống hiến hết tài năng của mình. Trong lòng tôi, thầy là một nhạc sĩ chính cống. Trong tâm tưởng tôi, thầy là một nghệ sĩ thứ thiệt. Tôi tin là thế. Tôi tin chắc là như thế.

Hôm kia, thầy tôi đã từ giã cõi đời. Không ai có thể đứng ngoài quy luật sinh bệnh lão tử. Thầy tôi cũng không khác.
Chúng con xin tiễn biệt thầy. Người thầy đức độ và vô cùng tài giỏi của chúng con. Trên trời, con mong thầy được ngao du bốn bể với hết thảy các tiền bối đã đi trước, cho thỏa đời nghệ sĩ giang hồ, phiêu lãng, thầy nha.

Chúng con, những học sinh trường Ngô Sĩ Liên, không biết bao niên khóa đã trôi qua, luôn khắc vào tâm khảm, nhớ như in, và hát vang câu ca tự hào về trường của chúng mình, trường Ngô Sĩ Liên.

Và con, mỗi khi tâm trạng quay về với ký ức xưa, với kỷ niệm cũ, hẳn là con, thế nào cũng lẩm nhẩm câu ca rất lãng tử phiêu bồng của thầy, những câu ca còn để lại hôm nay và mãi mãi về sau:
NGÀY MAI, LÊNH ĐÊNH TRÊN SÔNG HƯƠNG!
Sài Gòn 28.05.2026
Học trò của thầy
Phạm Hiền Mây

Nguồn: Phạm Hiền Mây

lê hoàng long nhạc sĩ phạm hiền mây