“Y VÂN: The Lost Sounds of Saigon” đoạt giải Phim Tài Liệu Xuất Sắc Nhất Đại Hội Điện Ảnh Atlanta Film Festival lần thứ 50
Phim “Y VÂN: The Lost Sounds of Saigon” về cuộc đời và nghệ thuật của người nhạc sĩ tài hoa một thời hoàng kim nơi thành phố mệnh danh “Hòn Ngọc Viễn Đông” của Châu Á, do cháu ngoại của ông Y Vân đồng đạo diễn, đã đoạt ba giải thưởng tại hai đại hội điện ảnh ở Hoa Kỳ. Hôm 3 tháng Năm, ban giám khảo Atlanta Film Festival loan báo giải thưởng Phim Tài Liệu Xuất Sắc Nhất 2026 được trao cho tác phẩm điện ảnh Y VÂN của Khoa Hà và Victor Velle đồng đạo diễn. Trước đó, ngày 29 tháng Tư, khán giả xem phim đông đảo bầu phiếu chọn Y VÂN là Phim Tài Liệu Hay Nhất và cũng là Phim Xuất Sắc Nhất Toàn Đại Hội Điện Ảnh San Luis Obispo Film Fest.
Phim tài liệu về nhạc sĩ Y Vân là một câu chuyện trải qua ba thế hệ, trong đó cháu ngoại của chính nhạc sĩ (đạo diễn kiêm giám đốc sản xuất Khoa Hà) khởi xướng cuộc tìm kiếm về thân thế và sự nghiệp của ông mình, men theo những mẩu chuyện gia đình kể lại.
“Qua phong thái rạng rỡ, màu sắc nóng bỏng mà mềm dịu, cặp mắt điêu luyện của nhà thiết kế, cùng với cung cách mới mẻ khi dùng các trích đoạn phim tài liệu để kể chuyện thật gần gũi cho khán giả, bộ phim thắng giải của chúng tôi dẫn dắt [khán giả] vào cuộc phiêu lưu nơi [đạo diễn] đào sâu về văn hóa cội nguồn, hòa quyện câu chuyện của gia đình cô vào bối cảnh lịch sử, đôi lúc đau buồn, của đất nước, đồng thời trầm trồ, vui sướng tìm lại được rồi trao truyền cả một di sản nghệ thuật cho thế hệ mai sau,” các giám khảo Atlanta Film Festival nhận xét về phim Y VÂN. Ban giám khảo cho thể loại phim tài liệu của Đại Hội Điện Ảnh Atlanta 2026 gồm có các nhà sản xuất, chuyên gia Shana Swanson, Katie Phạm, và Ann Rose.
Nhạc sĩ Y Vân, tên thật là Trần Tấn Hậu, nổi danh với nhiều nhạc phẩm trước năm 1975 như Sài Gòn, Lòng Mẹ, 60 Năm, 20-40, Đêm Huyền Diệu, Ảo Ảnh, Ngăn Cách… Nhạc sĩ sinh năm 1933 ở Đỗ Xá (Hà Nội), di cư vào Nam năm 1954 và lập nghiệp ở Sài Gòn, nơi ông lìa đời ngày 28 tháng 11 năm 1992, hưởng thọ 60 tuổi.
Ca khúc “Sài Gòn” Y Vân sáng tác cho địa danh từng được gọi là “Hòn Ngọc Viễn Đông” trước 1975. Sau khi Sài Gòn thất thủ vào tháng Tư năm 1975, những âm thanh tươi vui từ các bài nhạc điệu twist, cha cha cha… từng gắn liền với tên tuổi Y Vân dưới ánh đèn phòng trà thủ đô miền Nam cũng lịm tắt.
Mùa Thu năm 2025, tròn nửa thế kỷ sau khi chiến tranh kết thúc, bộ phim về Y Vân ra mắt công chúng lần đầu tiên ở New York, trong khuôn khổ Đại Hội Điện Ảnh Thể Loại Phim Tài Liệu DOC NYC, đúc kết nhiều năm cháu ngoại của nhạc sĩ gom góp tài liệu, băng dĩa, nhạc bản, bút tích, gặp gỡ các nhà sưu tập, các nhà nghiên cứu âm nhạc để tìm hiểu về người ông mà cô chưa từng gặp mặt bao giờ.
Như một thám tử, Khoa Hà rong ruổi khắp Việt Nam đi tìm dấu tích nhạc sĩ Y Vân trong những bản thu âm, những cuộc phỏng vấn với các ca sĩ, nhạc công, nhà sản xuất từng sinh hoạt với ông, qua những câu chuyện từ thế hệ ông bà đến các dì và mẹ… kể cho cô.
Những chuyến tàu ký ức đưa Khoa Hà về với quá khứ của gia đình, bối cảnh xã hội, chiến tranh loạn lạc, giúp cô phác họa nên chân dung ông ngoại của mình, rồi qua đó bóng hình nghệ sĩ của chính cô.
Đối với Khoa Hà, bộ phim là “những nét chữ yêu thương, một cuộc nổi loạn… để kể câu chuyện chỉ có [người trong cuộc như cô] mới có thể kể hầu làm sống lại một di sản gần như đã xóa sạch bởi chiến tranh, thời gian, và nỗi im lặng.” Âm nhạc của Y Vân “bừng sống trong huyết quản của tôi, và qua bộ phim này, tôi sẽ đem tiếng đàn lời ca trở lại dưới ánh đèn như đã từng,” Khoa Hà tâm sự, “bởi vì những điều đẹp đẽ nhất trên cuộc đời này, tình yêu và gia đình, không bao giờ mất đi mà chỉ đang chờ chúng ta gợi nhớ lại.”
Phim do công ty The Pink Cloud (Mây Hồng) sản xuất tại Hoa Kỳ, có độ dài 93 phút.
“Y VÂN: The Lost Sounds of Saigon” là tựa phim đầu tay của đạo diễn Khoa Hà, một nhà thiết kế người Mỹ gốc Việt sinh sống tại miền Nam California.
Sau khi ra mắt ở New York, phim Y Vân công chiếu tại một số đại hội điện ảnh ở Florida, Georgia, Ohio, Texas, và Californ.
Theo Việt Tide
