Hongi – Lời chào bằng hơi thở của người Maori ở New Zealand
Khi đặt chân đến New Zealand, nhiều du khách sẽ bất ngờ khi chứng kiến hoặc được mời tham gia một nghi thức chào hỏi rất đặc biệt: hai người áp nhẹ mũi và trán vào nhau, đôi khi kèm theo cái bắt tay. Đó chính là hongi – cách chào truyền thống của người Maori, hoàn toàn khác với cái bắt tay quen thuộc của phương Tây.
Nguồn gốc từ thần thoại tạo dựng sự sống
Hongi không chỉ là một cử chỉ lịch sự. Nó bắt nguồn từ một câu chuyện thần thoại cốt lõi của người Maori. Theo truyền thuyết, vị thần Tāne Mahuta (thần rừng) đã nặn hình người phụ nữ đầu tiên từ đất sét. Sau đó, ông áp mũi vào mũi nàng và thổi hơi sống vào, khiến nàng hắt hơi và trở thành Hineahuone – “người phụ nữ được tạo từ đất”. Từ khoảnh khắc đó, hơi thở (gọi là ha) trở thành biểu tượng của sự sống và sự kết nối thiêng liêng.
Khi hai người hongi, họ đang “chia sẻ hơi thở của sự sống”. Đây không phải động tác cọ xát mũi, mà là áp nhẹ mũi và trán, mắt thường khép lại, thở nhẹ cùng nhau trong một khoảnh khắc ngắn. Một số iwi (bộ lạc) ở vùng Đông Bắc Đảo Bắc còn làm “double hongi” – áp mũi hai lần.
Tại sao không bắt tay?
Với người Maori, bắt tay chỉ là tiếp xúc bề mặt. Hongi đi sâu hơn: nó kết nối cả thể chất lẫn tinh thần. Sau khi hongi, người khách (manuhiri) không còn là người ngoài nữa, mà trở thành một phần của cộng đồng chủ nhà (tangata whenua – người của đất). Đó là lý do hongi thường xuất hiện trong các nghi lễ trang trọng như pōwhiri (lễ chào đón trên marae – nhà họp truyền thống), sau phần diễn thuyết và hát, khi hai bên tiến lại gần nhau để hoàn tất nghi thức hòa hợp.
Hongi mang ý nghĩa:
- Chia sẻ mauri (linh hồn, bản chất sự sống).
- Thể hiện sự tin tưởng và hòa bình.
- Kết nối với tổ tiên và với đất đai Aotearoa.
Trong đời sống hàng ngày, người Maori (đặc biệt là nam giới) vẫn thường hongi với nhau. Phụ nữ có thể hongi trong nghi lễ hoặc với người thân, nhưng cũng thường chào bằng nụ hôn má. Với khách nước ngoài, hongi thường chỉ diễn ra trong bối cảnh văn hóa chính thức. Ở môi trường thông thường, bắt tay vẫn phổ biến và được chấp nhận.
Trải nghiệm của du khách
Nếu bạn tham gia tour văn hóa ở Rotorua, Waitangi Treaty Grounds, hoặc được mời lên marae, rất có thể bạn sẽ được mời hongi. Hãy thư giãn: nghiêng người nhẹ, áp mũi và trán, giữ khoảng một giây, rồi rút ra và nói “Kia ora”. Không cần ép mạnh, cũng đừng cười lớn hay nhìn thẳng vào mắt trong lúc đó. Nhiều du khách kể lại rằng khoảnh khắc này khiến họ cảm thấy được chào đón thật sự, chứ không chỉ là nghi thức du lịch.
Hongi từng bị hạn chế trong giai đoạn COVID-19 vì lý do sức khỏe, nhưng giờ đây đã trở lại như một phần sống động của văn hóa Maori. Nó nhắc nhở rằng ở New Zealand, lời chào không chỉ là “hello”, mà còn là lời mời kết nối với đất, với người, và với hơi thở của sự sống.
Lần sau khi đến Aotearoa, nếu được mời hongi, hãy nhận lấy. Bạn sẽ không chỉ chạm mũi – bạn đang chạm vào một câu chuyện hàng trăm năm về sự sống, sự tin tưởng và lòng hiếu khách của người Maori.
