Cháo lòng Sài Gòn, những buổi sáng thảnh thơi bình dị

Những ngày cuối năm, sáng sớm Sài Gòn còn hơi se lạnh, trong mấy con hẻm nhỏ đã thấy khói nghi ngút bay lên từ những gánh cháo lòng. Mùi huyết heo, mùi gừng, mùi hành phi thơm phức quyện vào nhau, len lỏi giữa tiếng xe cộ và tiếng người gọi nhau rộn ràng. Thành phố bắt đầu ngày mới bằng thứ ấm nóng, mộc mạc nhất.

Cháo lòng Sài Gòn không cầu kỳ. Nồi cháo trắng sóng sánh, trên mặt tô cháo là miếng lòng, dạ dày, gan, tim, phổi, huyết heo được sơ chế kỹ. Chủ quán rắc hành ngò, tiêu, rồi một nhúm hành phi vàng óng. Bên cạnh là đĩa giá sống, chanh và ớt hiểm. Người Sài Gòn ăn cháo lòng thường để lòng nằm trong cháo cho nóng hổi, khác với kiểu Bắc hay để riêng.

Điểm khiến thực khách khó quên chính là hương vị cháo đặc trưng: hạt gạo nấu nhuyễn mịn, dậy mùi thơm dịu. Tô cháo ngọt thanh kết hợp cùng đĩa lòng đầy đặn gồm dồi, gan, tim, lưỡi, cật… tất cả được làm sạch kỹ càng, chế biến khéo léo, tạo nên một hương vị trọn vẹn cửa buổi sáng thảnh thơi.

Ngồi bên gánh cháo có khi “chiếm dụng vỉa hè”, người ta hay gọi thêm một ly cà phê sữa đá hoặc cà phê đen. Ly cà phê để bên này, tô cháo lòng bên kia. Cái cảnh ấy khiến nhiều người chợt nhớ câu thơ tương truyền của thi nhân  Bùi Giáng:

Sáng nay bao tử mơ mòng
Cà phê bên nọ cháo lòng bên kia.

Câu thơ giản dị mà rất đời. Nó nói về cái thói quen bắt đầu ngày mới của người Sài Gòn: vội vàng nhưng vẫn biết nâng niu những thứ bình thường. Bao tử “mơ mòng” vì nhớ vị gan bùi, tim mềm, tai sần sật, dồi thơm mùi sả, huyết ngọt lừ, tất cả nổi trên nền cháo đậm đà.

Ngày xưa, nhiều người Sài Gòn nhớ mãi gánh cháo lòng Bà Hai ở chợ Bàn Cờ. Tối gởi cà mèn qua, sáng có cháo nóng mang về. Còn xa hơn nữa, về phía Bình Chánh, cháo lòng Chợ Đệm từng nổi danh một thuở. Người ta đồn rằng nhờ nước sông Ba Cụm có chút phèn, lại dùng heo nuôi bằng cám gạo, rau và nước vo gạo nên lòng săn chắc, ngọt lịm. Có người kể chuyện ông Ba Vàng chèo xuồng bán cháo dọc sông, chỉ cần mùi khói thơm là khách đã biết xuồng sắp ghé. Bây giờ chuyện ấy chỉ còn trong ký ức, vì heo Chợ Đệm xưa đâu còn nữa.

Người Sài Gòn còn phân biệt rõ cháo lòng với cháo huyết. Cháo lòng là “con nhà khá”, có đủ gan, tim, dồi, cật… nước ngọt nhờ xương và lòng. Cháo huyết thì đơn sơ hơn, chủ yếu nhờ huyết loãng, ít thịt hơn, dành cho những ngày túi tiền mỏng.

Buổi sáng, khi nắng vừa len qua tán cây, tô cháo nóng hổi bốc khói. Người ta vừa thổi vừa ăn, vừa bắt chuyện vài câu với chủ quán. Có người ăn vội rồi đi làm, có người ngồi lâu hơn, nhâm nhi cà phê, nhìn dòng người qua lại. Cháo lòng vì vậy không chỉ là món ăn đường phố, mà còn là một phần ký ức của Sài Gòn – mộc mạc, chân thật và rất dễ nhớ.

Nếu có dịp ghé thành phố này, hãy thử một lần ngồi xuống bên gánh cháo lòng vào buổi sáng. Gọi một tô, thêm một ly cà phê, rồi từ từ thưởng thức. Có thể bạn sẽ hiểu vì sao bao tử lại “mơ mòng”, và vì sao Sài Gòn, dù hiện đại đến đâu, vẫn giữ được những hương vị bình dị đến thế.

KIM MAI