Gánh đậu hũ xưa
Nguyễn Thị Thanh Loan
Ai đậu hũ đê…ê ê…
Ai đậu hũ đê…ê ê…
Tiếng loa rao đậu hũ văng vẳng kéo dài trong nắng sớm. Tôi chợt nhớ tới gánh đậu hũ ở quê ngày xưa. Gánh đậu hũ của con Trường.
Nó tên là Trường. Dáng người nhỏ thó, mặt không xấu cũng không đẹp, nhưng nổi bật là nước da đen, gọi là đen kịn. Tóc rễ tre lưa thưa có mấy cọng vàng chái vì cháy nắng, cột dây thun. Tính tình nó hiền lành, ít nói, chỉ hay cười.
Lúc đó nó chừng 16, 17 tuổi. Nó không đi học, ở nhà gánh đậu hũ đi bán. Đậu hũ đựng trong cái thạp sành, (cái thạp giống như cái lu nhưng nhỏ hơn). Cái thạp có nắp gỗ được bọc vải, đậy để giữ cho đậu nóng và không bị xê dịch khi gánh đi. Đầu gánh bên này là thạp đậu, bên kia là rổ sống chén, trên rổ có cái mâm nhôm để hũ nước đường và mấy thứ linh tinh. Gánh đậu hũ nặng trĩu, một tay nó giữ cái đòn gánh, một tay nó đưa ra sau vịn phần gánh phía sau để giữ thăng bằng.
Ngày nào cũng vậy, nó bán trong xóm trong làng, từ làng Lạc Lợi nó gánh vòng ra làng Thanh Minh rồi gánh vòng lên làng Quang Thạnh. Lúc vòng về lại Lạc Lợi là lúc gánh đậu nặng trĩu đã bán hết. Nó đi không chậm nhưng đi rất nhẹ, nhìn như rón rén, chắc để đậu hũ khỏi bể và không bị ra nước. Đậu hũ của nó mịn màng, lúc nào cũng nóng hổi và thơm lựng. Nước đường thắng đặc keo và thơm mùi gừng giã dập. Cái muỗng múc đậu hũ của nó cũng rất lạ. Muỗng nhôm tròn, to và trẹt, mỏng chứ không sâu như cái muỗng bình thường. Nó mở nắp thạp sành, để ngửa lên, lấy cái muỗng trẹt hớt từng lát đậu mỏng, từng lát mỏng bỏ vào cái chén sành rồi rưới nước đường lên. Nếu ai ăn ngọt thì nó cho thêm đường. Mỗi lần ngồi chờ ai ăn, nó hay hỏi ý người ăn có cần thêm đường nữa không. Nó buôn bán rất dễ chịu, tính tình hiền lành, dễ thương, trong làng trong xóm ai cũng thương nên nó bán được.
Quanh năm suốt tháng cứ gánh đi như vậy, cứ chừng nửa buổi nó bắt đầu gánh đi, từ làng này qua xóm khác như vậy. Nhà nào ăn đậu hũ thì ngó chừng coi nó gánh qua chưa, có khi dặn mấy đứa nhỏ chơi nhảy dây ngoài ngõ: “Chơi để ý ngó thấy chị Trường gánh đậu qua thì kêu dô nhen!”
Đậu hũ của nó thơm ngon và nóng hổi, ăn một chén còn muốn ăn thêm chén nữa. Từng động tác bỏ cái gánh xuống, mở cái nắp thạp, hớt từng lát đậu bỏ vào chén, rưới muỗng nước đường lên…Từng chi tiết nhìn nhẹ nhàng, thanh thoát, gọn gàng, không một động tác nào thừa.
Ngày nào cũng vậy, nhà nào ăn thì gọi nó vào. Thời đó khổ lắm nhưng nó bán được, vì đậu hũ của nó không ai chê được. Và quan trọng hơn là xóm làng thương cái nết hiền lành, ít oi của nó.
…
Thời gian qua, bao nhiêu năm đi học xa nhà, đi làm xa nhà, tôi ít có dịp ăn đậu hũ của nó. Một lần về quê, giấc nửa buổi, tôi sực nhớ gánh đậu hũ con Trường. Tôi hỏi má: “con Trường giờ sao rồi má, nó còn bán đậu hũ không má?”
– Nó đâu còn mà bán, nó chết cũng mấy năm rồi ha.
-Ủa, sao mà chết? Tôi ngạc nhiên quá.
– Nó bị ung thư, nó cứ lo gánh đậu đi bán, không biết có bịnh, khi phát hiện thì bác sĩ chạy rồi.
– Trời ơi tội quá, rồi chồng con nó giờ thế nào?
– Chồng gì chồng, thằng chồng thấy nó cực khổ lam lũ quá nên bỏ đi theo con khác lâu rồi, mất tích luôn có về đâu, một mình nó nuôi con, rồi bệnh xuống là chết luôn, may mà con cái nó nay cũng lớn hết rồi…
Trời ơi, nghe má kể mà đứt ruột, sao cuộc đời nó khổ quá không biết!
Thôi vậy là cũng xong, chấm dứt một đời, một phận người. Cuối cùng nó cũng thoát được cái gánh đậu hũ quằn nặng trên vai, trút được cái gánh đời trĩu nặng trên thân…
Em buông rồi, buông tất thảy gánh nặng trần gian.
…
Ai đậu hũ đê…ê ê…
Nghe tiếng loa rao, tôi nhìn ra cửa. Một chị gái đạp xe, yên sau là thùng đậu hũ, mở loa rao khắp phố khắp phường. Ai đậu hũ đê…ê…ê…
Tôi nhớ tới con Trường, nhớ gánh đậu hũ ngày xưa. Bây giờ, em đang ở một thế giới xa xăm nào? Em biết không, bây giờ người ta vẫn bán đậu hũ nhưng không có chén đậu hũ nào ngọt ngào và thơm lựng như chén đậu hũ của em đâu…
Nhớ quá chén đậu hũ ngày xưa…
(NGUYỄN THỊ THANH LOAN)
